Avusturya'nın Salzburg kentinde 7 Şubat 1889'da evlilik dışı dünyaya gelen Josef Thorak, yirminci yüzyılın en tartışmalı ve sıra dışı heykeltıraşlarından biri olarak sanat tarihindeki yerini almıştır. Özellikle Almanya ve Türkiye'de tasarladığı anıtsal heykellerle tanınan sanatçı, kilden yoğurduğu devasa figürleri bronzla buluşturarak gücü ve tarihi temsil etmiştir. Sanat eğitimine Viyana ve Berlin'de yön veren Thorak, kazandığı prestijli devlet madalyalarıyla adını duyururken, Ankara'daki meşhur Güven Anıtı'nı tamamlaması ve ardından Nazi rejiminin resmi sanatçısı kimliğine bürünmesiyle büyük tartışmalar yaratmıştır. Yaşamının son yıllarını gözlerden uzak geçiren heykeltıraş, 25 Şubat 1952 tarihinde Bavyera'daki Hartmannsberg Kalesi'nde astım krizi geçirerek 63 yaşında vefat etmiştir.
Avusturya'dan Yükselen Anıtsal Yetenek
Genç Josef'in yaşamı, henüz 14 yaşındayken Edmundsburg Manastırı'nda eğitim alırken şekillenmeye başladı. Aynı dönemde, çömlekçi ustası olan babasının dükkanında bu zanaatın inceliklerini kavradı. Akşamları ise meslek okuluna devam etti. Genç yetenek, 1910'da Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ne girmeyi başardı. Viyana'da seçkin hocalardan eğitim aldı. Josef Breitner, Prof. Josef Müllner ve Anton Harnak'ın öğrencisi olarak kendisini geliştirdi. Bu yıllarda "Perseus mit dem Medusenhaupt" adındaki bronz rölyefi ve "Rosalind Sild" eserini tasarladı. Kariyerindeki sanatsal başarıları sayesinde 1914 yılında Avusturya Altın Devlet Madalyası'na layık görüldü. Daha sonra Berlin'deki Prusya Sanatlar Akademisi'ne geçerek Ludwig Manzel'den grafik eğitimi aldı. Tasarladığı Torgau Süvari Alayı Anıtı, 1919'da Berlin Kültür Bakanlığı Devlet Ödülü'nü almasını sağladı. 1920'den itibaren serbest çalışan heykeltıraşın ünü, Stolpmünde'deki I. Dünya Savaşı anıtıyla hızla arttı. Sanatçı, 1928 yılında Prusya Sanatlar Akademisi'nin devlet ödülünü kazanarak başarısını taçlandırdı.
Ankara'da Güven Anıtı ve Atatürk Büstleri
Türkiye'nin erken dönem sanat yatırımlarında önemli rol oynayan sanatçı, heykeltıraş Anton Hanak'ın vefatı üzerine Güven Anıtı'nın yapımını devraldı. Avusturyalı Hanak'ın başlattığı bu dev yapıtı 1935'te tamamlayan Thorak, anıtın arka yüzünde muazzam bir Atatürk kabartması tasarladı. Kaidesinde "Türk, Öğün, Çalış, Güven" ibaresi yer alan bu sekiz metrelik anıt, Ankara'nın sembollerinden biri haline geldi. Güven Anıtı'nın ardından Türkiye'de çok sayıda resmi kurum için Atatürk büstleri hazırladı. Sanatçının hazırladığı bu ilk portre, sonraki yđllarda üretilen birçok Atatürk büstünün ana modeli oldu. Thorak ayrıca Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki büstü tasarladı. Türkiye'de gerçekleştirdiği başarılı çalışmalar kapsamında, devletin zirvesindeki birçok isim için büstler üretmiştir. Bu önemli isimler şunlardır:
- Cumhuriyet'in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk
- Dönemin Başbakanı İsmet İnönü
- İçişleri Bakanı Şükrü Kaya
- Ekonomi Bakanı Celal Bayar
Nazi Almanyası'nın Resmi Sanatçısı Olmak
1933 yılından itibaren Arno Breker ile beraber Nazi rejiminin iki resmi heykeltıraşından biri ilan edildi. Hükümet tarafından Baldheim'da tahsis edilen devasa stüdyosunda, devletin ideolojik çizgisini yansıtan büyük ölçekli heykeller üretti. 1936 Berlin Olimpiyat Stadyumu için tasarladığı heykeller, onun kariyerindeki en büyük mesleki başarılardan biri oldu. Aynı yıl Adolf Hitler tarafından profesörlük unvanı alan Thorak, rejim için vazgeçilmez bir devlet sanatçısına dönüştü. Sanatçı bu süreçte Adolf Hitler ve Benito Mussolini gibi liderlerin de büstlerini modeledi. 1937'den itibaren Münih Güzel Sanatlar Akademisi'nde dersler veren Thorak, Paris Dünya Sergisi'nde de boy gösterdi.
Savaş Sonrası Yıkım ve Son Yıllar
Savaş bittiğinde heykeltıraş beraat etti. Çalışma yasağı 1948'de son buldu. Eserlerinin çoğu savaşta yok edildi. Paris Dünya Sergisi için hazırladığı devasa "Die Familie" ve "Kameraden" bronz grupları 1949'da eritildi. Buna karşın Salzburg'daki Mirabell Sarayı bahçesinde sergilenen Paracelsus ve Kopernik heykelleri günümüze ulaşmayı başardı. Thorak hayatı boyunca üç kez evlendi. İlk evliliğini Hertha Kroll ile yaptı. Daha sonra Yahudi asıllı Hilda Lubowski ile evlenen sanatçı, son evliliğini Erna Hoffmann ile gerçekleştirdi. Üç erkek çocuk babası olan heykeltıraş, 63 yaşında yaşama veda etti. Son nefesini Hartmannsberg Kalesi'nde verdi.