Paracelsus Kimdir?

Hayatı

Tam adı Phillipus Theophratus Bombastus von Hohenheim olan Paracelsus, 1493'te Zürih'te doğdu ve 24 Eylül 1541'de Salzburg'da öldü. Alman Rönesansı döneminde yaşamış İsviçreli bir doktor, simyacı ve filozoftur. 16. yüzyılın önemli bilim insanlarından ve modern tıbbın kurucularından biri kabul edilir. İlk temel bilgileri doktor olan babasından aldı, ardından üniversiteye gitti; ancak orada edindiği bilgiler kendisini tatmin etmediği için çeşitli bilim merkezlerine yolculuklar yaptı.

Geleneksel tıba karşı çıkışı

Paracelsus, dönemin tedavi yöntemlerine ve otoritelerin tıbbi kuramlarına karşı çıktı; zaman zaman çılgınca sayılan tavırlarıyla bir tür sembole dönüştü. Bu tavırlar, geleneksel tıbbın eskidiğine ve yenilenmesi gerektiğine duyduğu tepkinin göstergesiydi. Akademik olan her şeye meydan okudu. Bu mücadelenin en somut biçimi, öğrencilerin yaktığı geleneksel ateşte, herkesin gözü önünde İbn-i Sina, Hippokrates ve Galenos gibi otoritelerin kitaplarını yakmasıydı. Bu hareketiyle eski tıbba son verdiğini simgeledi. Büyük tepkiye yol açtığı için hemen hiçbir yerde uzun süre kalamadı ve kent kent dolaştı. Tıp eğitiminde geleneksel olarak kullanılan Latince yerine derslerini Almanca verdi.

İatrokimya

Paracelsus'a göre bir cerrah bütün bitkileri tanımalı, hangisinin hızlı ya da yavaş etki ettiğini ve kasları, kemikleri ya da damarları nasıl etkilediğini bilmeliydi. Yarayı uygun bir pansumanla temizleyip dış etkilerden korumayı, doğanın tedavi gücünün iyileşmeye yardımcı olmasına izin vermeyi ve bunun için öncelikle iyi beslenmeyi savundu. Cerrahın yalnızca dış yapıyı değil, damarları, sinirleri, kasları ve iç organları da bilmesi gerektiğini söyledi; dönemindeki organ onarım ameliyatlarına karşı çıktı. Varlıkların ortak bir temeli olduğunu, bunun daha önce ileri sürülen dört elementin yanı sıra tuz, cıva ve kükürtten oluşan materia prima olduğunu öne sürdü. Kimyada kabul edilen yasaların canlılar için de geçerli olduğunu, bir canlıda oluşan bozuklukların kimyasal kökenli olacağını ve ancak kimyasal maddelerle düzeltilebileceğini savundu; bu anlayışa iatrokimya denir. Buna dayanarak midenin işleyişinin de kimyasal bir süreç olduğunu, midenin salgıladığı sıvıların besinleri kimyasal olarak değiştirdiğini ileri sürdü. Sonraki yüzyıllarda bazı bilim insanları araştırmalarını salgı bezleri üzerinde yoğunlaştırdı.

Farmakolojinin babası

Paracelsus modern farmakolojinin de kurucusu sayılır. Birçok kimyasal madde üzerinde araştırma yaptı ve antimonu buldu; antimon 17. ve 18. yüzyıllarda iatrokimya yanlıları tarafından sıkça ilaç olarak kullanıldı. Bazı terimleri Arapçadan aldığı söylenir; alkol terimi buna örnek gösterilir. Sonraki dönemde birçok bilim insanını etkiledi; bunlardan Van Helmont sindirim ve solunum sistemlerini inceledi ve karbondioksit gazını buldu. İatrokimya ile fizik ilkelerini canlıların açıklamasında temel alan iatrofizik daha sonra birleşerek Mekanik Okulu'nu oluşturdu ve canlıların da cansız nesneler gibi laboratuvarda incelenebileceği fikri biyolojide deneysel yöntemin yaygınlaşmasını sağladı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Paracelsus maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.