Hem başbakanlık hem de cumhurbaşkanlığı makamlarında Türkiye Cumhuriyeti'ne hizmet etmiş olan tecrübeli devlet adamı Mahmut Celal Bayar, 16 Mayıs 1883 tarihinde Bursa'nın Gemlik ilçesine bağlı Umurbey köyünde dünyaya geldi. Osmanlı'nın son döneminden cumhuriyetin çok partili hayata geçişine uzanan çalkantılı süreçte aktif roller üstlenen deneyimli siyasetçi, 22 Ağustos 1986'da İstanbul'da 103 yaşında vefat edene dek ülke tarihinin en kritik dönemeçlerine doğrudan şahitlik etti. Ailesinin üçüncü oğlu olan Bayar'ın çocukluğu ve ilk gençlik dönemi ailesinin yerleştiği Bursa'da geçti. İlmiye sınıfına mensup bir fıkıh bilgini olan babası Abdullah Fehmi Efendi, 93 Harbi'nden sonra Plevne'den göç etmişti. İlk ve ortaöğrenimini babasının yanında gören Bayar, Gemlik Reji İdaresi'nde stajyer memur olarak çalıştı. Daha sonraları bir süre mahkeme kaleminde görev yaptı. Bursa'da açılan Bursa Ziraat Bankası veznedarlığı sınavını kazanarak bankacılık sektörüne adım attı.
Veznedar olarak çalışırken Collège Français de l'Assomption'da düzenlenen Fransñzca kurslarına devam etti. Ayrıca ipekböcekçiliği eğitimi veren Darüllâlim-i Harir bünyesindeki dersleri de yakından takip etti. Deutsche Orient Bank sınavını 1905 yılında kazanarak bir süre bu kurumda çalıştı. Ardından İttihad-ı Milli Bankası bünyesinde çalıştı. Refet Bey'in kızı Reşide Bayar ile 1903 yılında evlilik gerçekleştirdi. Bu evlilikten Refii, Turgut ve Nilüfer isimli üç çocukları dünyaya geldi.
Siyasi Hayatının İlk Adımları ve Milli Mücadele
Dayısı Mustafa Şevket'in etkisiyle siyasete ilgi duydu. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne 1907 yılında girerek aktif olarak çalıştı. Meşrutiyet'in ilanının ardından cemiyetin Bursa ve İzmir şubelerinin başkanlığı görevlerini yürüttü. İzmir'de bulunduğu dönemde Birinci Dünya Savaşı başlayınca Halka Doğru Cemiyeti'ni kurma kararı aldı. Kurucusu olduğu cemiyetin yayın organı olan dergide Turgut Alp imzasıyla çeşitli makaleler kaleme aldı. Celal Bayar, yazılarında ve Kurtuluş Savaşı döneminde şu takma adları kullanmıştır:
- Galip Hoca
- Reşad-ı Sani
- Müdür
- Müftü
Son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne Saruhan milletvekili olarak girerek önemli parlamento çalışmalarında bulundu. Meclisin kapatılmasının ardından halkın işgale karşı direnişe geçmesi için Ödemiş'e geçerek çalışmalara katıldı. Balıkesir'deki kongrede millî alay komutanı olarak görevlendirildi. Ankara'da toplanan Büyük Millet Meclisi'ne yine Saruhan mebusu olarak katılarak mücadeleye destek vermeyi sürdürdü. Heyet bünyesinde yer alarak Büyük Millet Meclisi ile Çerkes Ethem arasındaki görüşmeleri yürüttü.
İktisadi Atılımlar ve İş Bankası Dönemi
Mustafa Kemal Paşa'nın isteğiyle kurulan Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucu kadrolarında bulundu. İktisat Bakanlığı görevini yaklaşık bir yıl sürdürdü. Lozan Barış Konferansı'na müşavir sıfatıyla katılarak katkı sağladı. Hindistan Müslümanlarından gelen altın yardımlarını değerlendirerek 1924 yılında Atatürk'ün talimatıyla Türkiye İş Bankası'nı kurup ilk genel müdürü oldu. İktisat Vekilliği görevini 1932 ile 1937 yılları arasında yeniden üstlenen devlet adamı, 1937 yılı sonlarında ise başbakanlık makamına atandı.
Cumhurbaşkanlığı, Yassıada Dönemi ve Son Yılları
Adnan Menderes ve arkadaşlarıyla birlikte CHP grubuna sundukları dörtlü takrir ile siyasette muhalif kanatta yer aldı. Demokrat Parti'nin 1950 yılındaki büyük zaferinin ardından meclis kararıyla cumhuriyetin üçüncü cumhurbaşkanı olarak seçilen siyasetçi, on yıl boyunca bu en üst makamda ülkeye hizmet etti. Cumhurbaşkanlığı döneminde NATO'ya giriş, Kore Savaşı'na asker gönderilmesi ve Atatürk'ü Koruma Kanunu'nun çıkarılması gibi adımlarda aktif rol aldı. Askeri darbeyle 1960 yılında görevden el çektirilerek Yassıada'da yargılandı ve yaşı sebebiyle idam cezası müebbet hapse çevrildi. Sağlık sorunları sebebiyle Kayseri Cezaevi'nden tahliye edilen Bayar'ın cezası dönemin cumhurbaşkanınca kaldırıldı. Siyasi yasakların kalkması için kurduğu kulüp bünyesinde mücadele etti. Önemli anılarını kaleme aldığı 'Ben de Yazdım' isimli eseriyle Türk siyasi tarihine ışık tuttu. Devlet adamı 1986 yılında İstanbul'da 103 yaşında vefat etti.