Amedeo Avogadro, 9 Ağustos 1776'da Torino'da, köklü bir Piedmont soylu ailesinde dünyaya geldi. Tam adı Quaregna ve Cerrato Kontu Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro olan bu İtalyan fizikçi, 1811'de formüle ettiği yasa ve bu yasayla bağlantılı sayısal sabit sayesinde modern kimya ile fiziğin temel taşlarından biri hâline geldi.
Hukuktan Fiziğe Uzanan Yol
Avogadro, aile geleneğine uyarak önce hukuk ve felsefeye yöneldi. 1789'da felsefe, 1792'de hukuk felsefesi diplomasını aldı; 1796'da ise din hukukundan doktora unvanına kavuştu. Ne var ki doğa bilimleri ona hukuk masasından çok daha güçlü sesleniyordu. 1800-1805 yılları arasında matematik ve fizik üzerine yoğun bir öz-eğitim sürecine girdi; bu çaba 1809'da Vercelli Kraliyet Koleji'nde matematik ve fizik eğitmenliği kadrosunu kazanmasıyla karşılık buldu. 1821'de ise Torino Üniversitesi'nde yüksek fizik profesörü olarak göreve başladı.
Akademik kariyeri salt bilimle sınırlı kalmadı. Aynı yıl Sardinia Kralı'na karşı çıkan ayaklanmaya maddi destek verdi; bunun bedelini 1823'te üniversitedeki görevini kaybederek ödedi. Kürsüsüne ancak 1848'de dönebilecekti. Döndükten sonra tam yirmi yıl daha profesörlük yaptı.
Avogadro Yasası ve Molekül Teorisi
Avogadro, Joseph Louis Gay-Lussac'ın 1808 tarihli gazların bileşimine ilişkin çalışmalarını inceleyerek Lussac Kanunları'nı molekül teorisiyle buluşturdu. 1811'de yayımladığı deneme çalışmasında şu temel ilkeyi ortaya koydu: Aynı sıcaklık ve basınç altında eşit hacimdeki gazlar, hangi gaz türü olursa olsun aynı sayıda molekül barındırır. Bu ilke sayesinde atomların göreli büyüklük ve kütlelerini güvenilir biçimde ölçmek mümkün hâle geldi.
Avogadro'nun bir diğer özgün katkısı, atom ile molekül kavramları arasındaki ayrımı bilim literatürüne taşımasıdır. Bir gram maddede bulunan molekül sayısını ifade eden 6,02214199 × 10²³ değeri, bugün onun adıyla anılmaktadır. Standart koşullarda (0 °C sıcaklık, 76 cm-Hg basınç) her gazın bir mol-gramında bu sabit sayıda molekül yer alır.
En önemli yapıtı, Cisimlerin Temel Moleküllerinin Bağıl Kütlelerini ve Bileşimlere Katılma Oranlarını Belirleme Yöntemi Üzerine Bir Deneme başlığını taşır.
Bilim Dünyasındaki Yeri ve Mirası
Avogadro, 9 Temmuz 1856'da Torino'da 80 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün ardından bilim çevrelerinin büyük bölümü katkılarının gerçek boyutunu henüz kavrayamamıştı. Bu boşluğu doldurmak bir başka İtalyan kimyacısına, Stanislao Cannizzaro'ya nasip oldu; Cannizzaro 1860'taki bilimsel toplantıda Avogadro'nun görüşlerini sistematik biçimde sundu ve yasanın evrensel kabulüne zemin hazırladı. Donna Felicita Mezzi ile evliliğinden altı çocuğu olan Avogadro'nun adını taşıyan yasa ve sabit olmasaydı, kimya ile fiziğin bugünkü gelişim düzeyine ulaşması son derece güç olurdu.