Cumhuriyet döneminin en önemli aydınlarından yazar ve çevirmen Ahmet Cemal, 5 Mart 1942'de İzmir'de dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca Batı edebiyatının en seçkin yapıtlarını dilimize kazandırarak kültür dünyamıza yön verdi. İstanbul'da hukuk eğitimi almasına karşın kariyerini sanat, estetik ve edebiyat üzerine kuran değerli entelektüel, ardında devasa bir çeviri kütüphanesi bıraktı. Yarım asrı aşan üretken ömründe köşe yazarlığından akademisyenliğe, tiyatro oyunculuğundan estetik derslerine uzanan çok yönlü bir iz bırakan usta kalem, 1 Ağustos 2017 tarihinde İstanbul'da aramızdan ayrıldı.
Hukuk Fakültesinden Edebiyat Kürsülerine
İlkokul eğitimini Moda'da alan Ahmet Cemal, Sankt Georg Avusturya Lisesi'ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Burada kısa bir süre asistanlık yaptı. İstanbul Avusturya Kültür Ataşeliği bünyesinde basın danışmanıydı. Ayrıca İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Okulu ile Edebiyat Fakültesi bünyesinde çeviri dersleri verdi. Edebiyat alanındaki üretkenliğiyle Yeni Ufuklar, Varlık, Yazko Edebiyat, Gergedan, Argos ve Milliyet Sanat dergilerinde kaleme aldığı makalelerle dikkatleri üzerine çekti. Memet Fuat ile Mustafa Kemal Ağaoğlu'nun çağrısı üzerine Yazko Çeviri dergisinin kurucuları arasında yer aldı ve buradaki genel koordinatörlük görevini üstlendi.
Akademik Mirası ve Sahne Sanatlarına Katkıları
Usta edebiyatçı, Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi bünyesinde tam 19 yıl boyunca Estetik, Sanat Tarihi, Kültür Tarihi, Metin Çözümleme ile Metin Yazımı alanlarında dersler verdi. Aynı üniversitenin Güzel Sanatlar Fakültesi ile Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nde genç sanatçı adaylarına Dünya Tiyatro Tarihi, Çağdaş Tiyatro ve Tiyatro Estetiği derslerini sevdirdi. Tiyatro edebiyatı alanındaki birikimlerini gençlerle paylaştı. Bahçeşehir Üniversitesi bünyesindeki 4 yıllık çalışma süresince ise Antik Çağdan Günümüze Eleştirel Düşüncenin Tarihi başlıklı özgün dersler verdi. Nazım Hikmet Akademisi bünyesinde Estetik üzerine seminerler verirken, 2014 yılında Moda'da öğrencileri ile birlikte Ahmet Cemal Kültür Atölyesi'ni (ACKA) kurdu. Tiyatroya olan tutkusu onu Onur Bayraktar tarafından hayata geçirilen Stüdyo Drama topluluğunda sanat danışmanlığı yapmaya yöneltti. Mehmet Ulusoy'un özel ricasıyla yazdığı Deliliğe Övgü'ye Methiye oyunu, usta yönetmenin vefatı nedeniyle devlet tiyatrolarında sahnelenemese de yıllar sonra İzmit'te Ufuk Aşar rejisiyle izleyiciyle buluştu.
Türkçeye Kazandırılan Klasikler ve Büyük Ödüller
Ahmet Cemal; Franz Kafka, Friedrich Nietzsche, Stefan Zweig, Walter Benjamin ve Bertolt Brecht gibi dev isimlerin başyapıtlarını dilimize kazandırdı. Özellikle Hermann Broch'un Vergilius'un Ölümü romanına yaptığı olağanüstü çeviri, ona Avusturya Büyük Devlet Ödülü'nü getirdi. Emeği pek çok ödülle taçlandırıldı. Anadolu Üniversitesi Senatosu tarafından 1988'de fahri doktor unvanı verilen yazar, 2010 yılında Avusturya Federal Cumhuriyeti Altın Liyakat Nişanı ile onurlandırıldı. Aynı yıl Türkiye ve Almanya tarafından ortaklaşa düzenlenen ilk Tarabya Çeviri Ödülleri kapsamında Almancadan Türkçeye Çeviri Büyük Ödülü'nün sahibi oldu. Lanetlenmiş Ağustosböcekleri adlı eseriyle 2012 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Edebiyat Ödülü'nü kazanan Cemal, aynı sene Dil Derneği 80. Dil Bayramı Onur Ödülü ile onurlandırıldı. TÜYAP 18. İzmir Kitap Fuarı'nın Onur Yazarı seçildi. Son yıllarında Cumhuriyet Gazetesi ile İleri Haber portalında köşe yazarlığı yaptı. Kalp yetmezliği nedeniyle 75 yaşında hayata gözlerini yuman usta yazar, Feriköy Mezarlığı'nda toprağa verildi.
Edebiyatın farklı dallarında eser üreten Ahmet Cemal'in özgün kitapları şunlardır:
- Kıyıda Yaşamak (Roman)
- Dokunmak (Öykü)
- Geçmiş Bir Dua Kitabından (Şiir)
- Ben, Nazım, Yaşarken ve Ölürken (Oyun)
- Deliliğe Övgüye Methiye (Oyun)
Yazarın sanat, tiyatro ve estetik üzerine kaleme aldığı önemli deneme kitapları ise şunlardır:
- Lanetlenmiş Ağustosböcekleri
- Odak Noktasında Yaşananlar
- Yaşamdan Çevirdiklerim
- Şeref Bey Artık Burada Yaşamıyor
- Bizi Yaşatanlar ve Öldürenler
- Okuyan Gençliğe Mektuplar