Adnan Cemgil Kimdir?

Adnan Cemgil, 1909'da İstanbul'da doğan, 21 Kasım 2001'de aynı şehirde hayatını kaybeden Türk öğretmen, yazar ve çevirmendir. 1942-1987 arasında Türkçeye yaklaşık elli çeviri eser kazandırdı. Türkiye İşçi Partisi'nin önemli kademelerinde görev aldı ve 1968 kuşağının sembol isimlerinden Sinan Cemgil'in babasıdır.

Gençliği ve eğitimi

Fatih'in Zeyrek semtinde doğdu. Babası Ticaret-i Bahriye Mahkemesi'nde zabıt katibi, annesi ev hanımıydı. İşgal yıllarında Kadıköy Mekteb-i Sultanisi kapandığı için eğitimine bir süre başka bir okulda devam etti, Kadıköy Rüşdiyesi'ni bitirdi ve liseyi bugünkü Kabataş Lisesi'nde tamamladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü 1935'te bitirdi. Öğrencilik yıllarında Milli Türk Talebe Birliği'nde yer aldı ve arkadaşlarıyla Birlik dergisini yayımladı. Mezuniyetten sonra Yeni Adam dergisinde yazdı; Paris ve Moskova'da Fransızca ve Rusça öğrendi.

Öğretmenlik ve dergicilik

1938'de döndükten sonra 1939'da Ankara'ya yerleşerek öğretmenliğe başladı ve 21 Şubat 1947'de istifa edene kadar Ankara Erkek Sanat Okulu, Ankara Musiki Öğretmen Okulu ve Atatürk Lisesi gibi okullarda çalıştı. 1941'de öğretmen Nazife Hanım'la evlendi; Dumrul (1942) ve Sinan (1944) adlı iki çocukları oldu. Aynı yıl Behice Boran, Pertev Naili Boratav, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile Yurt ve Dünya dergisini çıkarmaya başladı ve 21. sayıdan itibaren neşriyat müdürlüğünü üstlendi. Dergide ırkçılığa karşı yazılar yazdı; 1945'te İlim Karşısında Irk Meseleleri adlı kitabını yayımladı. Behice Boran ile Ant dergisini çıkardı, Görüşler dergisinin yazar kadrosunda yer aldı. 24 Saat gazetesinde yazı işlerini fiilen yönetti; gazete 13 sayı sonra kapatıldı.

Siyasi yaşamı

1950'de kurucuları arasında bulunduğu Türk Barışseverler Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yaptı. Cemiyet, hükümetin Kore'ye asker gönderme kararını protesto eden bildiri dağıttığı için kapatıldı ve Cemgil 15 ay hapis cezası aldı; cezasının altı ayını Ankara Askeri Cezaevi'nde, yedi ayını Nevşehir Cezaevi'nde geçirdi. Tahliyesinden sonra İstanbul'a yerleşti, geçimini sağlamak için çeşitli işlerde çalıştı, Evren Yayınları'nı kurdu ve Evren Ansiklopedisi'ni yayımladı. 27 Mayıs 1960 sonrasında Türkiye İşçi Partisi'ne katıldı; 1965'te Bursa milletvekili, 1968'de Zonguldak senatör adayı oldu, ancak seçilemedi. Oğlu Sinan Cemgil'in 31 Mayıs 1971'de Nurhak'ta çatışmada ölmesinin ardından aktif siyasetten çekildi.

Çevirileri

Balzac, Diderot, Zola, Gramsci, Pirandello, Romain Rolland, Sillanpaa ve Tagore gibi yazarlardan çeviriler yaptı. Nazım Hikmet'in yaşadığı süreci anlatan derleme bir kitap da yayımladı (1993).

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Adnan Cemgil maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.