Türkiye'nin siyasi tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri olan 68 kuşağının simge isimlerinden Sinan Cemgil, 15 Kasım 1944'te İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Genç yaşta benimsediği fikirler ve liderlik ettiği eylemlerle tanınan Cemgil, Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu'nun (THKO) kurucu kadroları arasında yer alan etkin bir aktivisttir. ODTÜ'de başlattığı öğrenci hareketlerinden Nurhak Dağları'na uzanan yaşamı, 31 Mayıs 1971'de güvenlik güçleriyle girdiği çatışmada son bulmuştur. Kısa fakat mücadele dolu ömrü boyunca sol siyasetin önde gelen militan figürlerinden biri haline gelmiştir. O, fikirleri için yaşadı.
Aile Kökenleri ve Çocukluk Yılları
Sinan Cemgil, entelektüel ve mücadeleci bir aile ortamında yetişmiştir. Nazife ve Adnan Cemgil çiftinin ikinci çocuğu olan Sinan'ın soyunda, Kurtuluş Savaşı kahramanları yer almaktadır. Anne tarafından dedesi Erzurumlu Cemal Bey, Muğla bölgesinde IV. Kuvâ-yi Milliye başkanı sıfatıyla direnişi örgütlemiştir. Öğretmen olan ebeveynleri, toplumsal muhalefetin içinde aktif görevler üstlenmiştir. Babası Adnan Cemgil, 1950 yılında kurulan Türk Barışseverler Cemiyeti'nin sekreterliğini yürüttüğü sırada, hükümetin TBMM kararı olmaksızın Kore Savaşı'na asker göndermesini protesto ettikleri gerekçesiyle tutuklanmıştır. Annesi Nazife Cemgil ise aynı soruşturma ve dava nedeniyle Yozgat'a sürgüne gönderilmiştir.
Bu ayrılık, Sinan Cemgil'in çocukluk yıllarını doğrudan etkilemiştir. Babasının 1951'de cezaevinden tahliye edilmesinin ardından kardeşiyle birlikte babasının yanına, İstanbul'a gitmiştir. Yozgat'ta kalan annesi ancak 1955 yılında öğretmenlikten istifa ederek aile birliğini yeniden sağlayabilmiştir. Eğitim hayatına İstanbul'da başlayan Cemgil, lise öğrenimini ilk olarak İtalyan Lisesi'nde sürdürmüş, son sınıfa geldiğinde ise kendi isteğiyle Pendik Lisesi'ne geçiş yapmıştır. Bu dönemde anne ve babası Türkiye İşçi Partisi (TİP) bünyesinde önemli siyasi sorumluluklar üstlenmiştir. Ebeveynleri, 1965 genel seçimleri ve 1968 senato seçimlerinde TİP bünyesinde milletvekili ile senatör adayı olarak yarışmıştır.
ODTÜ Yılları ve Siyasi Mücadelenin Başlangıcı
Sinan Cemgil, 1964 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Mimarlık Fakültesi'ne girerek Ankara'daki öğrencilik yıllarına başlamıştır. Üniversitede reform talebiyle düzenlenen boykot ve okul işgali gibi eylemlere öncülük ederek liderlik özellikleriyle öne çıkmıştır. Dönemin en ses getiren protestolarından biri olan ABD Büyükelçisi Robert Komer'in makam aracının yakılması olayında da aktif rol oynamıştır. Kıbrıs olayları sonrasında Amerika Birleşik Devletleri'nin politikalarına karşı ülkede yükselen Amerikan karşıtlığını güçlü şekilde benimsemiştir. Siyaset onun yaşam biçimiydi.
Bir sınav esnasında Amerikalı öğretim görevlisinin İngilizce bilmediğini belirten öğrenciye sitem etmesi üzerine Cemgil'in verdiği yanıt oldukça ünlüdür. Cemgil, üniversitede İngilizce olarak sadece 'Yankee Go Home' sözünü öğrendiklerini söyleyerek tepkisini ortaya koymuştur. Öğrencilik yıllarında toplumsal ve sosyal sorunlara karşı duyarlılığıyla öne çıkan genç aktivist, 1966 yılındaki Varto depreminin ardından üniversite tarafından yürütülen sosyal yardım projelerinde aktif olarak yer almıştır. Depremzedeler için Muş'un Korkut ilçesine giden ODTÜ kafilesinde yer alarak sekiz hafta boyunca ilkokul inşasında çalışmıştır. Buradaki çalışmaları esnasında yöresel kültür araştırmaları da gerçekleştirmişlerdir. Gruptakilerin bu sırada öğrendiği 'Çift jandarma' türküsü, dönemin gençlik hareketleri arasında yaygın şekilde söylenen bir türkü haline gelmiştir.
Nurhak'a Uzanan Yol ve THKO Süreci
Cemgil'in siyasi faaliyetleri üniversite sınırlarını aşarak örgütsel bir boyuta taşınmıştır. 1965 yılında arkadaşlarıyla birlikte Dönüşüm dergisini çıkarmış, bu yayının satışı esnasında Şirin Yazıcıoğlu ile birlikte gözaltına alınmıştır. Zamanla parlamento dışı ve silahlı mücadele çizgisini benimseyen Sinan Cemgil, dönemin en aktif sol yapılanmalarında önemli roller oynamıştır. Bu süreçte yer aldığı başlıca siyasi organizasyonlar ve yayınlar şunlardır:
- Türkiye İşçi Partisi (TİP)
- ODTÜ Sosyalist Fikir Kulübü (SFK)
- Dönüşüm dergisi
- Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO)
12 Mart Muhtırası'nın ardından yakalanan Deniz Gezmiş ve yoldaşlarının salıverilmesini sağlamak amacıyla Kürecik Radar Üssü'ndeki Amerikalıları rehin almayı hedefleyen gruba katılmıştır. Bu askeri planı hayata geçirmek amacıyla arkadaşlarıyla birlikte dağlık alana çekilmiştir. 31 Mayıs 1971 tarihinde Kahramanmaraş'ın Nurhak Dağı bölgesinde güvenlik güçleriyle girilen silahlı çatışmada yaşamını yitirmiştir. Bu çatışmada dava arkadaşları Kadir Manga ve Alparslan Özdoğan da onunla birlikte can vermiştir. Nurhak'ta son bulan bu kısa yaşam, sol hareketin belleğinde derin izler bırakmıştır.