Hayatı
Âdile Sultan, 23 Mayıs 1826'da İstanbul'da, Sultan II. Mahmud ile eşi Zernigar Sultan'ın kızı olarak doğdu. Sultan Abdülmecid'in kız kardeşidir. Hat ve musikiyle yakından ilgilenen babası, sanatçı kişiliğiyle öne çıkan bir padişahtı. Âdile Sultan sarayda iyi bir eğitim gördü ve Kaptan-ı Derya Mehmed Ali Paşa ile evlendi; Mehmed Ali Paşa sonradan sadrazam oldu. Önce üç çocuğunu, ardından eşini, son olarak da genç kızı Hayriye Hanım Sultan'ı kaybetti. Bu ölümlerle sarsılan Âdile Sultan derin bir kedere gömüldü ve Nakşibendi tarikatına girdi. 12 Şubat 1899'da öldü. Mezarı Eyüpsultan'da, Bostan İskelesi yakınındaki Adile Sultan Türbesi'nde, kocasının mezarının yanındadır.
Şairliği
Âdile Sultan, Divan edebiyatı şairidir. Döneminin kadın şairleri Leylâ ve Fıtnat hanımlara göre yetenek ve teknik bakımından daha az başarılı sayılsa da özellikle Osmanlı tarihine tuttuğu ışık nedeniyle önemlidir. Babası, annesi, kardeşleri ve çevresi hakkında yazdıkları, dönemin saray erkânının ve yönetiminin anlaşılmasına yardımcı olur. Osmanlı hanedanından divan düzenleyen tek kadın şair olarak kabul edilir. Ayrıca I. Süleyman'ın (Kanuni Sultan Süleyman) Divanı'nın basılmasını sağlamıştır.
Yaşadığı kayıpların etkisi şiirlerinde görülür; çocuklarının ve eşinin ardından duyduğu hüznü çeşitli şiirlerinde yoğun biçimde işledi. Aruzun yanı sıra hece veziniyle de şiirler yazdı. Şiirlerinde Yunus Emre, Fuzûlî ve Şeyh Gâlib gibi şairlerin etkisi sezilir. Şiirleri 1996'da "Adile Sultan Dîvânı" adıyla yayımlandı. Hicaz Hümayun makamında "Gizlice şaha buyur, hâne-yi tenhâya buyur" adlı bir bestesi vardır; Hacı Faik Bey'in bestelediği "Merhaba ey fahr-i âlem merhaba" adlı bir şiiri de bulunur.
Vakfı ve Hayır Eserleri
Âdile Sultan kendi vakfını kurarak özellikle eğitim ve sosyal yardım alanlarında etkin oldu. Vakfın gelirleri, Seyid Nizamettin Dergâhı'na gelen yoksulların ve Gül Camii Sıbyan Mektebi öğrenci ile öğretmenlerinin gereksinimleri için ayrıldı. Koşuyolu'ndaki köşkü ve korusu, sağlık kurumu olarak hizmet vermek koşuluyla öğretmenlerin kullanımına bırakıldı.
Mevcut okulları onarttı, yeni okullar yaptırdı ve kentin su ihtiyacına çözümler getirdi. İstanbul'daki eserleri arasında Arap Camii Şadırvanı, Bedevi Dergâhı Sarnıcı, Laleli'deki Adile Sultan Çeşmesi, Gül Camii Mektebi, Galata Arap Camii Mektebi ve Anadoluhisarı Mektebi vardır; Dudullu'da çeşme ve namazgâh yaptırdı. Kızını tüberkülozdan kaybedince onun anısına Validebağ Sanatoryumu'nu yaptırdı. Hassa mimarı Sarkis Balyan'ın (ya da Kirkor Balyan'ın) 1861'de inşa ettiği yazlık sarayını 1868'de kız okulu olması şartıyla Maarif Nazırlığı'na bağışladı. Fındıklı'daki bu saray 1920'de Meclis-i Mebusan, 1953-1970 arasında Atatürk Kız Lisesi binası olarak kullanıldı.
Benzer kişiler
- Aşkın Tuna (Şair · İstanbul)
- Buhurizade Mustafa Itri (Şair · İstanbul)
- Genç Osman (Şair · İstanbul)
- Halit Fahri Ozansoy (Şair · İstanbul)
- İbrahim Şinasi (Şair · İstanbul)
- II. Selim (Şair · İstanbul)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Adile Sultan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.