Buhurizade Mustafa Itri Kimdir?

Yaşamı

Buhûrîzâde Mustafa Itrî, 1630-1640 yılları arasında İstanbul'da Mevlanakapı civarındaki Yayla semtinde doğdu ve Ocak 1712'de İstanbul'da öldü. Osmanlı döneminde yaşamış Türk bestekâr, şair ve hattattır. Asıl adı Mustafa'dır; "Buhûrîzâde" lakabını babasının koku ticaretiyle uğraşmasından, "Itrî" mahlasını ise çiçekçilik ve meyvecilikle ilgilenmesinden aldığı rivayet edilir. Musiki eğitimini dönemin önemli isimlerinden Kasımpaşalı Koca Osman Efendi'nin yanında aldı ve Küçük İmam Mehmed Efendi'den de yararlandı. Hâfız Post'un öğrencisi olduğuna dair güçlü kanaatler bulunur. Segâh makamında bestelediği Mevlevî Âyin-i Şerîfi nedeniyle Mevlevî tarikatına mensup olduğu düşünülür.

Hayatı boyunca birçok padişahın ve devlet adamının himayesini gördü; özellikle IV. Mehmed ve I. Selim Giray ile yakın ilişkiler kurdu. Saraya yakınlığı sayesinde bir dönem Esirciler Kethüdalığı görevini yürüttü ve sarayda musiki dersleri verdi. Mezarının İstanbul'da Mevlanakapı surlarının dışında olduğu belirtilir; ancak mezar bugün kayıptır. Edirnekapı Şehitliği yakınlarında bulunan ve zamanla ona atfedilen bir kabir gerçekte Buhurcu Şeyh Yakub Efendi'ye aittir.

Eserleri

Itrî yaklaşık 400 eser bestelemiş, ancak bunların yalnızca yirmisi günümüze ulaşabilmiştir. Buna rağmen klasik Türk musikisinin en önemli bestecilerinden biri kabul edilir. Neva Kâr'ı, klasik Türk musikisi repertuvarının en seçkin eserlerinden sayılır; makamsal geçkileri, zengin melodik yapısı ve orijinalliğiyle başyapıt niteliği taşır ve güftesi İranlı şair Hâfız-ı Şirâzî'ye aittir. Pençgâh makamında iki murabba, Isfahan, Râhatü'l-ervâh, Hisar, Bestenigâr, Dügâh, Bûselik ve Nikriz makamlarında murabba besteleri ile çeşitli makamlarda semâîleri ve birkaç saz eseri günümüze ulaşmıştır. Segâh Mevlevî Âyini, Rast Na't-ı Mevlânâ ve Nühüft İlâhî de bilinen eserlerindendir.

Günümüze gelebilen eserlerinin tamamı büyük formlardadır; şarkı, türkü ve köçekçe gibi küçük formdaki eserleri ulaşmamıştır. Segâh Bayram Tekbiri, Segâh Salât-ı Ümmiye, Cuma Salâtı ve Dilkeşhâverân Gece Salâsı gibi bazı cami musikisi eserleri 20. yüzyılda ona atfedilmiş, ancak onun cami musikisine eser verdiğine dair tarihsel bir veri bulunmamaktadır. Segâh Yürük Semâî Koca Osman Efendi'ye, Acemaşîrân Yürük Semâî ise Hâfız Post'a aittir. Yalnızca birkaç tevşih ve ilahi bestelediği bilinir. Besteciliği daha çok sanat musikisi alanındadır; eserleri yapısal ve melodik açıdan yüksek sanatsal nitelikler taşır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Buhurizade Mustafa Itri maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.