Mehmet Halit adıyla 12 Temmuz 1891’de İstanbul’da doğan, babasının ismiyle kendi adını harmanlayan Halit Fahri Ozansoy, Türk edebiyat tarihinin en üretken kalemlerindendir. Hem aruz ölçüsündeki ustalığı hem heceye geçişteki öncülüğüyle tanınan yazar, şairliğinin yanı sıra kırk yıllık öğretmenliği boyunca binlerce gence edebiyat sevgisi aşılamıştır. Tiyatro, roman ve anı türlerinde pek çok eser üreten sanatçı, şiirimizin sadeleşmesine yön vermiş, sahnelenen ilk Türk manzum piyesi Baykuş ile adını tarihe yazdırmıştır. Son yıllarını geçirdiği İstanbul Kızıltoprak'ta, 23 Şubat 1971’de geçirdiği kalp kriziyle 80 yaşında aramızdan ayrılmıştır.
Galatasaray Lisesi'nden Darülbedayi Rüzgârlarına
Babasının tıp, tarih, tiyatro ve şiir alanlarında basılı eserleri bulunan Mehmed Fahri Paşa, annesinin Zehra Hanım olduğu bilinmektedir. Kendisi Ziya Gökalp’in teyzesinin torunudur. Aynı zamanda ünlü şair Süleyman Nazif’in yeğenidir. Henüz yedi yaşındayken annesini veremden kaybetmiştir. Fatih’te Zeyrek ve Vefa mahalle mekteplerinin ardından Tefeyyüz Mektebi ve Bakırköy Rüşdiyesi’nde okumuştur. 1904'te Mekteb-i Sultanî’ye (Galatasaray Lisesi) yatılı girmiştir. Fakat sağlık sorunları nedeniyle öğrenimine ara verdi. Tedavi amacıyla 15 ay Bulgaristan Filibe’de kaldı. Okula döndüğünde müdürlüğe getirilen Tevfik Fikret ve Türkçe öğretmeni Ali Kami Bey sayesinde edebiyat ilgisi gelişmiştir. Mart 1910'da Tiraje dergisindeki ilk yazısıyla adım attığı edebiyat dünyasında, Darülfünun Fransız Dili şubesine girse de burayı yarıda bırakmıştır. Aruzla ve Fecr-i Ati etkisiyle yazdığı ilk şiiri 1912'de Rübab'da çıkmıştır. Babasına ithaf ettiği ilk kitabı Rüya ise aynı yıl yayımlandı. 1914’te Darülbeday-i Osmaniye’nin tiyatro sınavını kazanarak kaydoldu. Fakat öğretmen yardımcılığıyla birlikte yürütemeyip öğrenciliği bıraktı. Oyunculuğu beğenilmeyince buradan ayrılan yazar, Millî Türk Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer almıştır.
Aruza Veda ve Beş Hececiler Hareketi
Özel hayatında 1915'te Neyyire Hanım'la evlendi. Bir yıl sonra Gavsi adında oğlu oldu. Çift birkaç yıl sonra boşanmıştır. 1915'te Talat Paşa'nın davetiyle Çanakkale Cephesi'ni ziyaret eden edebiyatçılar arasında yer alarak izlenimlerini Cenk Duyguları adıyla kitaplaştırmıştır. 1916'da yazdığı Baykuş adlı manzum oyun, Darülbedayi tarafından sahnelenen ilk Türk oyunu olarak ün kazanmasını sağlamıştır. Aynı yıl öğretmenliğe adım atarak Muğla ve Konya’da iki yıl çalışmış, ardından İstanbul’da kırk yıllık edebiyat öğretmenliği yapmıştır. Yayın hayatında Rübab, Kehkeşan ve Şehbal dergilerinde yazan Ozansoy, Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin etkisiyle hece veznine geçerek Yeni Mecmua’da yazmaya başlamıştır. 1919'da kendi haftalık dergisi Şair Nedim'i çıkarmış, dergi Reşat Nuri Güntekin ve Faruk Nafiz Çamlıbel gibi isimlerin ilk yazılarını yayımlamıştır. 1920 yılında kaleme aldığı Aruza Veda şiiriyle aruz ölçüsünü tamamen bıraktığını ilan etmiş ve Yusuf Ziya Ortaç, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek, Faruk Nafiz Çamlıbel ile Beş Hececiler akımını başlatmıştır.
Kültür Elçiliği ve Edebiyat Mirası
İkinci evliliğini 1921'de Aliye Hanım ile yapan Halit Fahri, 1926-1943 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinin yazı işleri müdürlüğünü üstlenmiştir. 1927'de Karel Capek’in bilim kurgu oyunu R.U.R. - Alemşümul Suni Adamlar Fabrikası’nı Türkçeye tercüme ederek basılmasını sağlamıştır. 1953'te devletin açtığı dil sınavını kazanarak Fransa ve İtalya'ya giden yazar, 1956 yılında yaş haddinden emekliye ayrılınca gazeteciliğe daha çok ağırlık vermiş ve Tercüman gazetesinde ölümüne dek tiyatro eleştirileri ile çeşitli edebiyat yazıları yayımlamıştır. Eşi Aliye Hanım’ı 1962'de kaybedince girdiği bunalım sonrası 26 yıllık şiir suskunluğunu bozarak Hep Onun İçin kitabını çıkarmıştır. 1969'da Fransız Ankara büyükelçisi tarafından kendisine Millî Liyakat Nişanı ve şövalye payesi takdim edilmiştir. Vasiyetiyle Türkçe kitaplarını Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ne, Fransızca olanları Galatasaray Lisesi'ne bağışlayan usta edebiyatçı, Zincirlikuyu Mezarlığı'nda yatmaktadır.
Seçkin Eserleri
- Şiir: Rüya (1912), Cenk Duyguları (1917), Efsaneler (1919), Zakkum (1920), Bulutlara Yakın (1920), Gülistanlar ve Harabeler (1922), Paravan (1929), Balkonda Saatler (1931), Sulara Dalan Gözler (1936), Hep Onun İçin (1962), Sonsuz Gecelerin Ötesinde (1964)
- Roman: Sulara Giden Köprü (1939), Aşıklar Yolunun Yolcuları (1939)
- Tiyatro: Baykuş (1916), İlk şair (1923), Sönen Kandiller (1928), 10 Yılın Destanı (1921), Nedim (1936), Hayalet (1936), Ali Baba yahut Kırkharamiler (1936), Fatma'nın Dileği (1938), Bir Dolaptır Dönüyor (1958), İki Yanda (1970)
- Anı: Edebiyatçılar Geçiyor (1939), Darülbedayi Devrinin Eski Günleri (1964), Eski İstanbul Ramazanları (1968), Edebiyatçılar Çevremde (1970)
- Araştırma-İnceleme: İstanbul'un Sayın İkinci Seçmenlerine (1945), Yunan Tiyatrosu: Tragedia (1946), Şehir Tiyatrosunun 50. Yılı: Darülbedayi Devrinin Eski Günleri (1964)
- Tercümeler: R.U.R.-Alemşümul Suni Adamlar Fabrikası (1927), Jack (1948)