IV. Ağa Han, asıl adıyla Kerim el-Hüseyin Şah, 13 Aralık 1936'da Cenevre, İsviçre'de dünyaya geldi. İngiliz manken Joan Barbara Yarde-Buller ile Prens Ali Han'ın oğlu olan Kerim, 1957'de henüz 20 yaşındayken İsmailî Tarikatı'nın 49. imamı oldu. Yarım asrı aşan imamlığı boyunca dünyaya yayılmış yaklaşık 20 milyon müridin manevi önderi ve sözcüsü olarak tanındı. 4 Şubat 2025'te Lizbon, Portekiz'de 89 yaşında hayatını kaybetti.
Eğitim ve Liderliğe Yükseliş
1959 yılında Harvard Üniversitesi'nden İslam Tarihi alanında mezun olan Kerim el-Hüseyin Şah, öğrencilik yıllarında koleksiyonerliğe merak sardı. Bu dönemde biriktirdiği eserler, ilerleyen on yıllarda Ağa Han İslam Eserleri Koleksiyonu'nun temelini oluşturdu.
İmamlığa geçiş, öngörülmemiş bir veraset sürecinin ürünüydü. 11 Temmuz 1957'de dedesi III. Ağa Han (Sultan Sır Muhammed Şah) vefat ettiğinde, babası Prens Ali Han'ın aktris Rita Hayworth ile evlenmiş olması onu halefiyet dışında bıraktı. Genç Kerim bu gelişme üzerine IV. Ağa Han unvanıyla göreve başladı. İmamlığının ilk yıllarında geniş bir coğrafyaya dağılmış mezhep mensuplarını tek tek ziyaret etti; cemaatine yerleştikleri ülkelerin vatandaşlığına geçmelerini, baskıyla karşılaştıkları ülkeleri ise terk etmelerini öğütledi.
İsmaili Tarikatı'nın Tarihi ve Dünya Genelindeki Varlığı
İsmailiye, Şia'nın altıncı imamı Caferü's-Sadık'ın büyük oğlu İsmail'in soyundan gelindiği iddiasını merkeze alan bir mezheptir. Mensupları bu zincir aracılığıyla Hz. Muhammed'in nesline bağlandıklarını ileri sürer. Asırlar boyunca inançlarını gizleyen İsmailîler, 10. yüzyılda Mısır'da hüküm süren Fatımî Devleti döneminde ilk açık iktidar deneyimini yaşadı; Fatımîlerin yıkılmasının ardından mezhep yeniden yeraltına çekildi.
12. yüzyılda Hasan Sabbah, bugünkü İran topraklarındaki Alamut Kalesi'ni karargah edinerek İsmailîliğe farklı bir sayfa açtı. Siyasi suikastlerle anılan müridlerine haşhaş verildiği rivayet edildiğinden mezhep "Haşhaşîlik" olarak da anılmaya başlandı. Bu sözcük Batı dillerine assassin (suikastçı) biçimiyle geçti. 19. yüzyılın sonlarında tarikat önderleri "Ağa Han" unvanını resmileştirdi; Hasan Ali Şah 1887'de bu unvanı ilk kullanan isim oldu, soy zinciri günümüze dek sürdü.
Bugün İsmaili nüfusu ağırlıklı olarak Pakistan ve Hindistan'da yaşamaktadır. Ağa Han'ın kurduğu okullar ise çok daha geniş bir coğrafyada eğitim vermektedir:
- Afrika: Cape Town, Kinşasa, Nairobi, Kampala, Mombasa, Darüsselam
- Güney Asya: Haydarabad, Dakka
- Orta Asya ve Ortadoğu: Duşanbe, Şam
Servet, Aile Hayatı ve Bıraktığı Miras
IV. Ağa Han'ın serveti yaklaşık 12 milyar dolar olarak tahmin edilmekte; bu rakam onu dünyanın en varlıklı kraliyet sülalelerinden biri konumuna taşımaktadır. Şirketler, vakıflar, dünya genelindeki gayrimenkuller ve 600 adet saf kan yarış atı bu tablonun parçalarını oluşturmaktadır. Her İsmaili mensubu, gelirinin sekizde birini Ağa Han'ın İsviçre'deki hesaplarına aktarır; Hintli cemaat ise zaman zaman liderini ağırlığınca altınla tartarak bağlılığını sembolik olarak dile getirmiştir.
İki evlilik geçiren IV. Ağa Han'ın ilk eşi, 1969'da Paris'te nikah kıydığı İngiliz manken Sarah Frances Croker-Poole'dur; evlendikten sonra Begüm Salimah Ağa Han adını aldı. Yirmi altı yıl süren bu birliktelik 1995'te son buldu. Bu evlilikten Prenses Zehra (d. 1970), Prens Rahim (d. 1971) ve Prens Hüseyin (d. 1974) dünyaya geldi. İkinci eşi, 1998'de Fransa'daki Aiglemont Şatosu'nda evlendiği Alman prenses ve pop şarkıcısı Gabriele Prinzessin zu Leiningen'dir; o da Begüm Inaara Ağa Han adını benimsedi. Bu birliktelikten Prens Aly Muhammad (d. 2000) doğdu; çift 2011'de ayrıldı.
1977'de hayata geçirilen ve üç yılda bir sahiplerini bulan Ağa Han Mimarlık Ödülleri, İslam coğrafyasındaki çağdaş tasarım, sosyal konut, restorasyon ve bölgesel koruma projelerini onurlandırmaktadır. Bu ödüller, Ağa Han'ın kültürel mirasa bakışını somutlaştıran en görünür girişimler arasında yer almaktadır.