Türk tiyatro ve sinema dünyasının emekleme dönemlerinde sahne alan Salih Tozan, 1914 yılında Balıkesir'de dünyaya geldi. Babası kasaplık yapan, annesi ise ev hanımı olan Tozan, çocuk yaşta okulu bırakarak erken yaşta iş hayatına atıldı. Zorlu hayat şartları altında çocukluğunu geçiren sanatçının yolu, memleketindeki halkevinin tiyatro koluna girmesiyle tamamen değişti. Amatör olarak sahneye çıktığı Balıkesir halkevinde sergilediği doğal ve samimi oyunculuk performansı, dönemin ünlü edebiyatçısı Reşat Nuri Güntekin'in büyük beğenisini kazandı. Genç oyuncunun sergilediği performansı sahne üzerinde çok beğenen Güntekin, dönemin önemli aydınlarından İsmail Hakkı Baltacıoğlu'na ulaştı. Güntekin, Baltacıoğlu'ndan bu yetenekli gencin Ankara'ya gönderilmesini rica etti. Böylelikle Tozan'ın profesyonel oyunculuk yolculuğu resmen başlamış oldu. Genç yeteneğin Ankara'ya gönderilmesiyle birlikte Salih Tozan, 1933 yılında "Raşit Rıza Samako'nun Tiyatro Topluluğu" kadrosuna dahil olarak profesyonel sahne kariyerine ilk adımını atmış oldu.
Tiyatro Toplulukları ve İstanbul Şehir Tiyatroları Dönemi
Ankara'da başladığı tiyatro serüveninde kendini sürekli geliştiren Tozan, dönemin en önemli sahnelerinde boy gösterdi. Sanat yolculuğu boyunca Avni Dilligil Tiyatrosu, Muammer Karaca Tiyatrosu ve Muhlis Sabahattin'in opereti gibi dönemin en prestijli topluluklarında sahne alarak tecrübesine tecrübe katmaya devam etti. Sahnedeki disiplinli çalışması ve üstün yeteneğiyle tiyatro dünyasında aranan bir isim haline gelmeyi başardı. Tiyatroda edindiği tecrüeler, onun dönemin yetkin sanatçılarıyla tanışmasına zemin hazırladı. Usta tiyatrocu Mücap Ofluoğlu'nun kendisini yönlendirmesiyle İstanbul Şehir Tiyatroları bünyesine katıldı. Burada sahnelenen pek çok farklı oyunda çeşitli rollerde sahne alarak izleyicinin karşısına çıktı. Ayrıca, bu büyük kurum çatısı altında edindiği tecrüeler onun oyunculuk kariyerinin en verimli dönemlerini oluşturdu. Buradaki performansı, sinema kariyerinin en büyük hazırlayıcısı oldu. O dönemde tiyatro salonlarını dolduran sanatseverler, Tozan'ın her oyununu büyük bir ilgiyle ve beğeniyle takip ediyordu.
Siyah Beyaz Perdede Karakter Oyunculuğu ve Entelektüel Dostlukları
Tiyatro sahnelerindeki başarısını beyaz perdeye taşımak isteyen Salih Tozan, 1950 yılında kamera karşısına geçerek sinemaya adım attı. Kısa sürede siyah beyaz dönemin en çok sevilen ve aranan karakter oyuncuları arasında yer almayı başardı. Seyirciler onun canlandırdığı içten ve samimi karakterleri çok sevdi. Türk sinemasının ilk oyuncuları arasında kabul edilen Tozan, canlandırdığı rollerle Yeşilçam'ın unutulmaz simalarından biri haline geldi. Beyaz perdede sergilediği doğal yetenek, onun Türk sinemasının kurucu kuşağı içerisinde özel bir yer edinmesini sağladı. Sanatçı, aynı zamanda edebiyat ve sanat dünyasıyla da son derece yakın ilişkiler kurdu. Onun kurduğu bu dostluklar, dönemin entelektüel çevrelerinde ne kadar değer gördığünün en açık kanıtıydı. Kültürel birikimi sayesinde edebiyat ve sanat dünyasının önde gelen isimleriyle yakın dostluklar geliştirdi. Sanatçının yakın ilişkiler kurduğu dostları arasında şu isimler öne çıkmaktadır:
- Orhan Kemal
- Ara Güler
- Samim Kocagöz
- Abidin Dino
- Muzaffer Buyrukçu
- Hüsamettin Bozok
Bu usta isimlerle yürüttüğü sanatsal sohbetler, onun oyunculuk anlayışını ve entelektüel birikimini daha da zenginleştirdi. O, hem sahnede sergilediği oyunculukla hem de dost meclislerindeki sohbetiyle her zaman sevilen bir figür oldu.
Sanatçının Mirası ve Balıkesir'deki Anısı
Ömrünü tiyatro ve sinema sanatına adayan değerli aktör, hayatının son yıllarında ciddi sağlık sorunları yaşamaya başladı. Sanatçı, yakalandığı siroz hastalığı nedeniyle uzun süre tedavi gördü. Ancak yapılan tüm müdahalelere rağmen, 16 Şubat 1963 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Onun erken vedası, Türk tiyatro ve sinema camiasında büyük bir hüzünle karşılandı. Sanatçının hatırasını yaşatmak isteyen memleketi Balıkesir, onun adına kalıcı bir eser kazandırdı. Doğduğu şehirde sanatseverlerin hizmetine sunulan modern bir kültür merkezi, bugün onun adını gururla taşımaktadır. Salih Tozan Kültür Merkezi, usta sanatçının adını yaşatarak yeni nesil sanatçıların yetişmesine katkı sunmaktadır. Böylece, Türk sahne ve sinema tarihinin bu öncü ismi, geride bıraktığı unutulmaz hatıraları, eserleri ve kendi adını taşıyan kültür merkezi vasıtasıyla yaşamaya devam etmektedir.