Mehmet Salih Omurtak, 1889 senesinde İstanbul'da dünyaya gelen ve Türk askeri tarihine adını altın harflerle yazdıran seçkin bir komutandır. Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 4. Genelkurmay Başkanı sıfatıyla görev yapan Omurtak, bilhassa milli mücadele yıllarında üstlendiği kritik sorumluluklar ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın karargah yönetimindeki başarılarıyla tanınmaktadır. Genç yaşlardan itibaren vatan savunması için cepheden cepheye koşan bu tecrübeli kurmay, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinde ve askeri yapılanmasında son derece belirleyici roller üstlenmiştir.
Eğitim Hayatı ve Cephelerde Geçen Gençlik Yılları
Askerlik mesleğine olan tutkusuyla bilinen Salih Omurtak, askeri eğitimini başarıyla tamamlayarak basamakları hızla tırmandı. 1907 yılında Harp Okulu'ndan Teğmen rütbesini alarak mezun olan genç subay, hiç vakit kaybetmeden eğitimine devam etti. Aynı yıl adım attığı Harp Akademisi'ni ise 1910 yılında başarıyla bitirerek Kurmay unvanını elde etti. Böylece Osmanlı İmparatorluğu'nun en buhranlı dönemlerinde orduya yetkin bir kurmay subay olarak katılmış oldu.
Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte Omurtak'ın omuzlarındaki yük daha da ağırlaştı. Kuzey Kafkasya ile Azerbaycan bölgelerini özgürleştirmek adına yola çıkan 2. Kuvve-i Seferi bünyesinde etkin bir biçimde rol aldı. 1920 senesine dek imparatorluğun çeşitli karargah ve askeri birliklerinde yüksek sadakatle çalıştı. Harbin zorlu şartları altında kazandığı bu tecrübeler, kendisini yaklaşan büyük mücadeleye en iyi şekilde hazırladı.
Kurtuluş Savaşı ve Atatürk'ün Karargahındaki Kritik Rolü
Anadolu'da yanan bağımsızlık meşalesi, tecrübeli askeri de harekete geçirdi. 22 Ocak 1920 tarihinde resmi bir görev vasıtasıyla intikal ettiği Ankara'da kalmayı tercih eden Salih Omurtak, hiç tereddüt etmeden bağımsızlık mücadelesi veren Milli Ordu saflarına katılım gösterdi. Türk Kurtuluş Savaşı süresince, Genelkurmay Harekat Şube Müdürü olarak dönemin en hayati pozisyonlarından birini yürüttü. Bu vazifesi esnasında doğrudan Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün özel karargahında bulunarak operasyonların başarıyla yönetilmesinde aktif mesai harcadı.
Omurtak'ın askeri dehası ve cesareti, Türk ulusunun yazgısını değiştiren Başkumandanlık Meydan Savaşı sırasında bir kez daha tescillendi. Cephede 61. Piyade Tümen Komutanlığı vazifesini icra eden bu yılmaz komutan, Afyonkarahisar bölgesinin kuzey kesimlerinde şiddetlenen Yunan taarruzlarını büyük bir kararlılıkla geri püskürtmeyi başardı. Bununla da yetinmeyerek düşmanın sağ kanadına düzenlediği yıpratıcı karşı taarruzlarla muharebenin gidişatını doğrudan etkiledi. Zaferin kazanılmasının ardından da 1926 yılına değin ülkenin muhtelif askeri birliklerinde liderlik yapmayı sürdürdü.
Cumhuriyet Dönemi Terfileri ve Ordu Komutanlıkları
Savaş meydanlarındaki üstün hizmetleri, Cumhuriyet'in ilanının ardından kendisinin en yüksek askeri rütbelere erişmesini sağladı. Salih Omurtak'ın Cumhuriyet dönemindeki yükseliş süreci şu şekilde şekillendi:
- 1926 yılında: Mirliva, yani Tümgeneral rütbesine terfi etti. Bu rütbedeyken 8. Kolordu Komutanlığı görevini yürüttü.
- 1930 yılında: Korgeneral rütbesine yükseltildi. Bu aşamada sırasıyla 9. Kolordu ve ardından 3. Kolordu Komutanlığı gibi büyük sorumluluklar üstlendi.
- 1940 yılında: Askerlik mesleğinin en üst basamaklarından biri olan Orgeneral rütbesine ulaştı.
Orgeneral unvanını almasıyla birlikte askeri karar alma mekanizmalarında en ön saflarda yer aldı. Yüksek Askeri Şura Üyeliği, Genelkurmay İkinci Başkanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin en büyük sahra birliklerinden biri olan 1. Ordu Komutanlığı vazifelerinde bulundu.
Genelkurmay Başkanlığı, Emeklilik ve Sonsuzluğa Uğurlanışı
Salih Omurtak, askeri kariyerinin zirve noktasına 29 Temmuz 1946 tarihinde ulaştı. Bu tarihte Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı makamına atandı. Bu şerefli görevi 8 Haziran 1949 gününe dek layıkıyla sürdürdü. Ancak zaman içinde bozulan sağlık durumundan ötürü sıhhi gerekçelerle 1 Ocak 1950 tarihine kadar izin kullanmak durumunda kaldı. İzninin bitiminde Yüksek Askeri Şura Üyeliği vazifesine devam ederken, 6 Temmuz 1950'de kendi talebi doğrultusunda emekliye ayrılarak aktif askeri hayatına son verdi.
Emeklilik yıllarını sakin bir şekilde geçiren büyük kumandan, 23 Haziran 1954 günü Ankara'da vefat etti. Hayatını vatanına adamış bu büyük vatansever, ilk olarak Ankara Hava Şehitliği'nde ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Yıllar sonra naaşı, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanları ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakın silah arkadaşları için özel olarak tesis edilen Devlet Mezarlığı'na büyük bir ihtimamla nakledilmiştir. Atatürk Orman Çiftliği arazisindeki bu anıt alanda yerini alan Salih Omurtak, milletinin gönlünde yaşamaya devam etmektedir.