Dünyaca ünlü İngiliz evrimsel biyolog ve yazar Richard Dawkins, 26 Mart 1941 tarihinde Kenya'nın başkenti Nairobi'de dünyaya gözlerini açtı. Popüler bilim dünyasına kazandırdığı eserler ve evrim teorisine getirdiği cesur yorumlarla tanınan teorisyen, modern bilimsel düşüncenin en etkili temsilcilerindendir. Hayatın kökenine dair yaratılışçı teorilere karşı geliştirdiği radikal argümanlarla entelektüel tartışmaların tam merkezinde yer alır. Tam adı Clinton Richard Dawkins olan düşünür, genetik biliminden felsefeye kadar uzanan geniş bir yelpazede kitleleri peşinden sürüklemeyi başarmıştır. Bilimin geniş kitleler tarafından anlaşılması adına yazdığı kitaplarla dünya genelinde milyonlarca okura ulaşarak çağımızın en popüler isimlerinden biri haline gelmiştir.
Çocukluk Yılları ve Akademik Temeller
Babası Clinton John Dawkins'in Nairobi'de görev yapması nedeniyle çocukluğunun ilk dönemlerini Doğu Afrika'de geçiren Dawkins, aslen İngiltere kökenli bir aileye mensuptur. Ailesiyle birlikte 1949 yılında anavatanına geri dönüş yapan genç Richard, Oxford yakınlarında konumlanan Over Norton Park adındaki sakin bir çiftlikte doğayla iç içe büyüdü. Doğaya ve canlılara olan ilgisini bu geniş arazide keşfeden gelecek vadeden zoolog, lise öğrenimini 1954-1959 yılları arasında prestijli Oundle Okulu'nda tamamladı. Lise yıllarının ardından yükseköğrenim için Oxford Üniversitesi bünyesindeki Balliol Koleji'ne kabul edildi ve burada zooloji eğitimi aldı. Akademik basamakları hızla tırmanan Dawkins, lisans programından 1962 senesinde mezun olduktan sonra zooloji alanındaki doktora derecesini de 1966 yılında aynı köklü kurumda tamamladı.
Bilim Dünyasını Sarsan Gen Merkezli Evrim Kuramı
Doktorasını almasının hemen ardından Amerika Birleşik Devletleri'ne giden genç akademisyen, 1967-1969 yılları arasında Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley bünyesinde zooloji alanında araştırmacı olarak görev yaptı. Amerika macerasının ardından İngiltere'ye döndü. 1970 yılında mezun olduğu Oxford Üniversitesi kadrosuna katılarak burada uzun yıllar sürecek olan eğitmenlik kariyerine başladı. Üniversitedeki bilimsel çalışmaları ve halkı bilgilendirme çabaları neticesinde 1995 yılında Simonyi Kürsüsü'ne atandı ve bu prestijli pozisyonu 2008 yılındaki emekliliğine kadar başarıyla sürdürdü.
Bilimsel kariyerinin en parlak döneminde, 1976 yılında yayımladığı Gen Bencildir (The Selfish Gene) adlı başyapıtıyla adeta yer yerinden oynadı. Doğal seçilim süreçlerinin bireyler ya da türler düzeyinde değil, doğrudan gen düzeyinde ele alınması gerektiğini savunan bu kitap bilim dünyasında yepyeni bir ufuk açtı. Aynı zamanda günümüzde internet kültürünün de temelini oluşturan mem kavramını bu kitapta ilk kez ortaya atarak memetik bilim dalının kurucu babası unvanını kazandı. Bu radikal yaklaşım, evrimsel biyolojiyi sadece akademisyenlerin odalarından çıkarıp sokaktaki insanın da anlayabileceği büyüleyici bir hikayeye dönüştürdü.
Tanrı Yanılgısı ve Toplumsal Mücadeleleri
Yaratılış teorilerine karşı yürüttüğü sert entelektüel savaşla bilinen Dawkins, aynı zamanda British Humanist Association bünyesinde Başkan Yardımcılığı görevini yürütmektedir. İnanç sistemlerinin rasyonel düşünceyi engellediğini savunan düşünür, 2006 yılında kaleme aldığı ve dünya genelinde büyük yankı uyandıran Tanrı Yanılgısı (The God Delusion) kitabıyla din kurumunu kökten eleştirdi. Tanrı kavramının varlığına dair sunulan geleneksel tezleri bilimsel ve felsefi bir süzgeçten geçirerek çürüten yazar, ateist ve hümanist bir yaşam felsefesini açıkça savunmaktadır.
Dinlerin insanlara evreni anlamlandırma çabasında sahte bir tatmin sunduğunu ve onları dogmalara hapsettiğini her fırsatta dile getirmiştir. İnsanların evrensel gerçekleri kutsal metinlere göre yorumlama yanılgısından kurtulması gerektiğini belirten biyolog, radyo ve televizyon programlarıyla bu düşüncelerini geniş kitlelere yaymıştır. Kaleme aldığı popüler bilim kitapları tam 31 dile çevrilerek dünya çapında milyonlarca adet satmış ve onu çağımızın en etkili entelektüelleri arasına sokmuştur. Nitekim ünlü düşünür, saygın dergiler Foreign Policy ve Prospect tarafından hazırlanan dünyanın ilk 100 entelektüeli listesinde 2005 yılında 3. sırada, 2008 yılında ise 19. sırada yer alarak bu etkisini tescillemiştir.
Alınan Ödüller ve Aile Yaşamı
Uzun ve üretken kariyeri boyunca uluslararası alanda pek çok ödüle layık görülen Dawkins, bilim ile edebiyatı harmanlayan eşsiz üslubuyla tanınmaktadır. Ünlü teorisyenin kazandığı önemli ödüller ve başarılar şunlardır:
- 1987 - Royal Society of Literature ödülü ve Los Angeles Times Edebiyat ödülü
- 1987 - BBC için hazırlanan ve büyük beğeni toplayan Kör Saatçi belgeseli ile yılın en iyi televizyon belgeseli unvanı
- 1989 - Londra Zooloji Derneği gümüş madalyası
- 1990 - Finlay inovasyon ödülü ve Michael Faraday ödülü
- 1994 - Nakayama ödülü
- 1996 - American Humanist Association tarafından takdim edilen Yılın Hümanisti ödülü
- 1997 - Beşinci Uluslararası Cosmos Ödülü
- 2001 - Kistler Ödülü ve İtalya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı madalyası
- 2007 - The Royal Philosophical Society of Glasgow tarafından verilen Kelvin madalyası
- 2009 - Bilimi kamu yararına popülerleştirdiği için Nierenberg Ödülü
Özel hayatında üç evlilik gerçekleştiren bilim insanı, ilk evliliğini 1967 yılında Marian Stamp ile yapmış ve bu birliktelik 1984 yılında boşanmayla son bulmuştur. Aynı yıl ikinci evliliğini Eva Barham ile gerçekleştiren yazarın bu evlilikten Juliet Emma Dawkins adında bir kız çocuğu dünyaya gelmiştir. İkinci eşinden 1992 yılında ayrılan Dawkins, aynı yıl ünlü oyuncu ve sanatçı Lalla Ward ile dünya evine girmiştir.
Yazarlık serüveni boyunca Gen Bencildir, The Extended Phenotype, Kör Saatçi, Cennetten Akan Irmak, Olasılıksızlık Dağına Tırmanmak, Gökkuşağını Çözmek, Bir Şeytanın Papazı, Ataların Hikayesi, Tanrı Yanılgısı, Yeryüzündeki En Büyük Gösteri, Gerçeğin Büyüsü, Merak Tutkusu ve Karanlıkta Mum Işığı gibi başucu kitaplarına imza atmıştır. Çağımızın bu cesur kalemi, bilimin ışığında dogmalardan arınmış bir dünya idealini savunmaya devam etmektedir.