Türk tiyatro tarihinin en özgün isimlerinden biri olan Mehmet Ulusoy, 30 Mart 1942 tarihinde İzmir'de dünyaya geldi. Sanat hayatına Galatasaray Lisesi bünyesinde adım atan değerli yönetmen ve oyuncu, yaşamı boyunca sahneye koyduğu avangart yapımlarla hem Türkiye'de hem de Avrupa'da adından söz ettirdi. 7 Haziran 2005'te Paris'te hayata gözlerini yuman Ulusoy, tiyatro sanatına kazandırdığı yenilikçi solukla toplumsal meseleleri sahneye taşıyan öncü bir figür olarak hatırlanmaktadır. Gençlik yıllarından itibaren tiyatronun farklı disiplinlerinde stajlar ve asistanlıklar yaparak kendini geliştiren sanatçı, özellikle sokak tiyatrosu ve bağımsız sahne arayışlarıyla sanatı halkla buluşturmayı amaçlamıştır.
Tiyatrodaki İlk Adımlar ve Avrupa Deneyimi
Mehmet Ulusoy'un sahne yolculuğu, orta öğrenimini sürdürdüğü Galatasaray Lisesi'nde Ayberk Çölok'un yönlendirmesiyle başladı. Okulun tiyatro kolunda sergilediği performansların ardından kısa sürede profesyonel dünyaya adım atarak Ulvi Uraz Tiyatrosu'nda rol almaya başladı. Sanat eğitimine akademik bir boyut kazandırmak amacıyla İstanbul Belediye Konservatuvarı'na girdi ve burada usta sanatçı Yıldız Kenter'in öğrencisi olma şansını yakaladı. İlerleyen süreçte Sermet Çağan ve Türk tiyatrosunun duayen ismi Muhsin Ertuğrul ile ortak çalışmalar yürüttü. Bu isimlerle çalışmak onun oyunculuk ve sahneleme vizyonunu genişletti.
1963 yılında yönünü Avrupa'ya çeviren Ulusoy, önce Paris'te Roger Planchon'un, ardından Berlin'de efsanevi Berliner Ensemble'ın bünyesinde stajyerlik yaptı. Sorbonne Üniversitesi Tiyatro Enstitüsü'nde kuramsal eğitimler aldı. Ulusoy'un kariyerindeki en büyük dönüm noktası Milano'ydu. Burada üç yıl boyunca Piccolo Teatro ve La Scala Operası'nda sergilenen prestijli yapımlarda ünlü yönetmen Giorgio Strehler'in asistanlığını üstlendi. Strehler'in estetik anlayışı ve çalışma disiplini, genç sanatçının sahne algısında derin izler bıraktı.
Türkiye'ye 1968 yılında dönen Ulusoy, İstanbul'da Devrim İçin Hareket Tiyatrosu adını taşıyan avangart bir topluluk kurdu. Bu toplulukla birlikte yaklaşık üç sene boyunca alışılagelmiş salonların dışına çıkarak meydanlarda, Anadolu köylerinde ve grev halindeki fabrikalarda sokak tiyatrosu yaptı. Sanatı doğrudan işçi ve köylülerle buluşturmayı hedefleyen bu deneme, onun toplumcu sanat çizgisini olgunlaştırdı.
Paris Yılları ve Küresel Başarılar
1971 senesinde rotasını yeniden Fransa'ya çeviren ve Paris'e yerleşen yönetmen, burada tiyatro dünyasının dev isimleri Antoine Vitez ve Peter Brook'un sahnelediği çeşitli oyunlarda roller üstlendi. Bu süreçte dünyanın farklı coğrafyalarından gelen yetenekli oyuncularla güçlerini birleştirerek Théâtre de la Liberté (Özgürlük Tiyatrosu) topluluğunu hayata geçirdi.
Ulusoy'un ilk bağımsız yapım ve yönetmenlik deneyimi 1972 yılında Gérard Philipe de Saint-Denis tiyatrosunda gerçekleşti. Nâzım Hikmet ve Aziz Nesin gibi dev Türk edebiyatçılarının eserlerinden harmanlayarak sahneye koyduğu Gelecekten Destanlar adlı oyun, izleyicilerden büyük beğeni topladı. Bu başarı üzerine yapım; Fransa, İtalya ve İsviçre'deki saygın tiyatro festivallerinde sahnelendi.
Ertesi yıl, Nâzım Hikmet'in Sevdalı Bulut eserini sahneledi. Avrupa genelinde büyük bir yankı uyandıran bu oyun, özellikle Avignon Festivali ve Venedik Bienali gibi dünya çapındaki prestijli platformlarda tam 167 defa perde açarak rekor bir başarı elde etti. Ayrıca bu popüler gösteri, Fransız televizyon kanalı FR3 ekranlarında da izleyicilerle buluştu.
Ulusoy'un tiyatroya getirdiği yenilikler şu önemli başarıları da beraberinde getirdi:
- Özgürlük Tiyatrosu, kısa süre içerisinde kalitesiyle kendini kanıtlayarak Fransız Kültür Bakanlığı'ndan düzenli maddi destek alan en önemli bağımsız tiyatrolar arasına girdi.
- 1974 yılında Bertolt Brecht'in ünlü eseri Kafkas Tebeşir Dairesi'ni sıra dışı bir yorumla sahneye taşıdı.
- Karl Marx'ın anıtsal eseri Das Kapital'den, ünlü ressam Yüksel Arslan ile birlikte sahneye uyarladığı Buzlu Suların Bencil Hesaplarında adlı oyunu Avignon Festivali'ne taşıyarak uluslararası ününü perçinledi.
Bu başarılar üzerine Fransız basını manşetlerinde ona yer verdi. Tiyatro kuramı kitaplarında ve ansiklopedilerde kendisinden övgüyle söz edilirken, ismi Charlie Chaplin ve Buster Keaton gibi sinema ve tiyatronun dahi oyuncu-yönetmenleriyle yan yana anılmaya başlandı. 1975 ve 1976 yıllarında akademik kariyerine de katkı sunarak Sorbonne Üniversitesi'nde tiyatro dersleri verdi. Sanatçı, yurt dışında edindiği birikimi Türkiye'ye de taşıdı. 1979-1980 yılları arasında ise Dostlar Tiyatrosu bünyesinde değerli çalışmalar gerçekleştirdi.