Türk edebiyatının ve mizahının en üretken kalemlerinden biri olan Aziz Nesin, gerçek adıyla Mehmet Nusret, 20 Aralık 1915 tarihinde İstanbul'un Heybeliada semtinde bahçıvanlık yapan Giresunlu bir babanın evladı olarak dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca toplumsal çarpıklıkları kendine has mizahi üslubuyla eleştiren yazar, 1925 yılında İstanbul Süleymaniye'deki Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi'nde eğitim gördü. Ardından Darüşşafaka Lisesi'nde iki yıl okuduktan sonra askeri eğitime yönelerek 1935 yılında Kuleli Askeri Lisesi'ni tamamladı. Edebi kimliğinin yanı sıra sanata da ilgi duyan Nesin, 1937 yılında Ankara Harp Okulu'ndan asteğmen olarak mezun olurken eş zamanlı olarak Güzel Sanatlar Akademisi Süsleme Bölümü'ne devam etti.
Askeri Üniformadan Kalemin Gücüne Uzanan Yolculuk
Askeri Fen Okulu'nu 1939'da bitiren Nesin, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Trakya'daki çadırlı ordugahta iki yıl boyunca görev yaptı. Erzurum Müstahkem Mevkii İstihkam Taburu Bölük Komutanlığı görevindeyken talihsiz bir bomba kazasında yaralandı. Ankara Harp Okulu bünyesinde açılan ilk tank kursuna katılan yazar, Zonguldak'ta uçaksavar mevzileri inşa etmekle görevlendirildi. Ancak üsteğmen rütbesindeyken görev ve yetkisini kötüye kullanma suçlamasıyla karşı karşıya kalarak ordudan uzaklaştırıldı. Bu zorunlu ayrılık, onun Türk basın hayatına adım atmasına ve ölümsüz bir yazar olmasına kapı araladı. Sedat Simavi'nin Yedigün dergisinde redaktörlük yaparak profesyonel yazı hayatına başlayan Nesin, Karagöz gazetesinde çalıştı. Daha sonra Tan gazetesinde köşe yazdı.
Basın Dünyasında Fırtınalı Yıllar ve Markopaşa Efsanesi
Basın tarihimizin en ses getiren mizah yayını olan Markopaşa gazetesini 1946 yılında Sabahattin Ali ile birlikte kurdu. Dönemin siyasi figürlerine yönelttiği keskin eleştiriler nedeniyle defalarca kapatılan gazete, tüm davalara ve baskılara rağmen yüksek satış rakamlarına ulaştı. Yayımlanmamış bir yazısı gerekçe gösterilerek on ay hapis ve Bursa'da zorunlu gözetim cezası alan Nesin, yazmaktan asla vazgeçmedi. İkinci kitabı olan taşlama türündeki Azizname yüzünden de tutuklu yargılansa da bu davadan beraat etti. 1949 yılında Mısır, İngiltere ve İran elçiliklerinin ortak şikayeti üzerine açılan davada altı ay hapis yattı. Sosyal hayatta da aktif olan Nesin, Levent'te Oluş Kitabevi'ni açtı ve Beyoğlu'nda Paradi Fotoğraf Stüdyosu'nu kurdu. Yazarın eserleri birçok ünlü yayında hayat buldu:
- Dolmuş (1955)
- Yeni Gazete (1957)
- Akşam (1958)
- Tanin (1960)
- Günaydın (1969)
- Aydınlık (1993)
Uluslararası Başarılar ve Çocuklara Adanmış Bir Ömür
Uluslararası arenada büyük başarılara imza atan usta yazar, İtalya'daki mizah yarışmasında Kazan Töreni öyküsüyle Altın Palmiye kazandı. Ertesi yıl Fil Hamdi öyküsüyle aynı ödülü ikinci kez kazanarak adını dünya edebiyat tarihine yazdırdı. Kazandığı ödülün maddi değerini devlet hazinesine bağışlayarak toplumsal duyarlılığını gösterdi. Kemal Tahir ile birlikte Düşün Yayınevi'ni kurdu ve efsanevi Zübük dergisini çıkardı. Pasaport hakkını elde ettikten sonra Avrupa'daki yazar buluşmalarına katılan Nesin, Bulgaristan'da Altın Kirpi ve Sovyetler Birliği'nde Krokodil birincilik ödüllerini topladı. Yurtiçinde ise Türk Dil Kurumu Oyun Ödülü ile Madaralı Roman Ödülü'nü kütüphanesine ekledi. 1972 yılında kimsesiz ve yoksul çocukların eğitimini üstlenmek amacıyla Nesin Vakfı'nı kurarak tüm kitaplarının telif gelirini buraya bağışladı.
Son Yılları ve Ölümsüz Mirası
Asya-Afrika Yazarlar Birliği'nin Lotus ödülü'nü kazanan Nesin, hayatının son dönemine kadar sivil toplum faaliyetlerinde öncü oldu. Demokrasi Kurultayı ve Demokrasi İzleme Komitesi'nde eş başkanlık görevini yürüttü. 1989'da Sovyet Çocuk Fonu tarafından Tolstoy Altın Madalyası ile ödüllendirildi. Sivas'ta düzenlenen Pir Sultan Abdal etkinlikleri sırasında gerçekleşen Madımak Oteli katliamından sağ kurtulmayı başardı. Usta yazar, Çeşme Alaçatı'da katıldığı bir imza gününün ardından, 5 Temmuz 1995'i 6 Temmuz'a bağlayan gece sabaha karşı kalp krizi nedeniyle aramızdan ayrıldı. Vasiyeti üzerine hiçbir tören düzenlenmeksizin, yeri belli olmayacak şekilde Çatalca'daki vakıf bahçesinde toprağa verildi. İlk evliliğini Vedia Hanım ile yaparak Oya ve Ateş adında iki çocuk sahibi olan Nesin, ikinci evliliğini Meral Çelen ile gerçekleştirerek Ali ve Ahmet adlarında iki oğul daha yetiştirmiştir.