Ulvi Uraz, Cumhuriyet döneminin en üretken tiyatro ve sinema sanatçılarından biri olarak Türk sahne sanatlarında derin izler bıraktı. 13 Şubat 1921 tarihinde Ankara'da dünyaya gelen usta aktör, sahneye koyduğu eserler ve yetiştirdiği yetenekli oyuncularla tiyatromuzun ekolleşme sürecine yön verdi. Konservatuvar eğitiminin ardından girdiği sanat dünyasında hem komedi hem de dram rollerindeki üstün başarısıyla adından söz ettiren Uraz, 25 Mayıs 1974'te İstanbul'da vefat edene dek ömrünü Türk tiyatrosunu geliştirmeye adamıştı. Kendine has ince işçiliğe dayanan oyunculuk yöntemiyle karakterlere can veren sanatçı, yerli oyun yazarlarını destekleyerek ulusal tiyatro kimliğinin güçlenmesinde tarihi bir rol üstlendi.
Konservatuvardan Sürgüne Uzanan Sanat Yolculuğu
Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nden 1943 yılında mezun olan Ulvi Uraz, profesyonel oyunculuk kariyerine vakit kaybetmeden adım attı. Aynı yıl Tatbikat Sahnesi bünyesinde sahnelenen, William Shakespeare'in ölümsüz eseri Julius Caesar ile tiyatroseverlerin karşısına çıktı. Genç aktör, 1948 senesinde Ahmet Kutsi Tecer imzalı Köşebaşı oyunundaki "Beybaba" kompozisyonuyla geniş kitlelerin dikkatini çekmeyi başardı. 1949 yılına kadar Tatbikat Sahnesi'nde yeteneğini sergileyen sanatçı, ardından Ankara Devlet Tiyatrosu kadrosuna katıldı ve bir yandan da eğitim gördüğü konservatuvarda dersler vererek yeni nesillerin yetişmesine katkı sağladı.
1953 yılı ise Uraz'ın hayatında dönüm noktalarından biri oldu. Piyanist eşi Selçuk Uraz ile birlikte devlet tarafından mesleki gelişim amacıyla Fransa'ya gönderilen sanatçı, ülkeye döndüğünde beklenmedik bir siyasi fırtınanın ortasında kaldı. Türkiye Komünist Partisi üyesi oldukları iddiasıyla eşiyle birlikte tutuklanan ünlü tiyatrocu, yargılama sürecinin ardından beş yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme ayrıca sanatçıya bir yıl sekiz ay boyunca Konya'da zorunlu ikamet cezası verdi. Bu davada yüz yirmi kişi mahkûm edildi. Aynı cezayı paylaşanlar arasında ünlü sanatçı Ruhi Su, Mihri Belli ve Şükran Yurdakul gibi isimler yer alıyordu.
İstanbul Sahnesi ve Kendi Tiyatrosunu Kurma Dönemi
Uzun süren mahkûmiyet ve sürgün yıllarının ardından özgürlüğüne kavuşan Ulvi Uraz, sahnelere olan tutkusunu kaybetmedi. 1958 yılında Dormen Tiyatrosu çatısı altında sahnelenen, André Roussin'in Nina oyunundaki muhteşem performansıyla tiyatro dünyasına muhteşem bir dönüş yaptı. Bu başarılı performansı, sanatçıya prestijli İlhan İskender Armağanı'nı kazandırdı. 1959'da rotasını İstanbul Şehir Tiyatroları'na çeviren tecrübeli aktör, usta yönetmen Muhsin Ertuğrul'un rejisiyle sahneye taşınan Hamlet oyununda "Polonius" rolünü üstlendi.
Tiyatroda kendi ekolünü yaratmak isteyen sanatçı, bir süre sonra Dost Oyuncular adını verdiği kendi bağımsız topluluğunu kurdu. Topluluk, perdelerini ilk kez 1961 yılında Haldun Taner'in kaleme aldığı Günün Adamı ve Eugène Marin Labiche'in Para İsteme Benden adlı oyunlarıyla açtı. Sanat yolculuğuna daha sonra Ulvi Uraz Tiyatrosu ismiyle devam eden bu dinamik kadro, hem Site Tiyatrosu hem de Küçük Sahne gibi önemli mekanlarda seyirciyle buluştu. Uraz, 1965 senesinde Haldun Taner'in unutulmaz eseri Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım oyununda canlandırdığı "Vicdani" karakteriyle ikinci defa İlhan İskender Armağanı'na layık görüldü. Bu öncü tiyatro topluluğu, kurucusunun ani vefatından kısa bir süre önce perdelerini tamamen kapatarak dağılmak zorunda kalmıştı.
Sinemadaki Başarıları ve Ebedi Mirası
Sahnedeki eşsiz yeteneğini beyaz perdeye de taşıyan Ulvi Uraz, Türk sinemasında da derin izler bırakan karakterlere hayat verdi. Sinema kariyerini ödüllerle taçlandırmayı başardı. Usta isim, 1960 yapımı Denize İnen Sokak filmindeki başarılı performansıyla İzmir Belediyesi Fuar Ödülü'nün sahibi oldu. 1963 yılında çekilen ve toplumsal gerçekçi sinemanın önemli örneklerinden biri olan Yarın Bizimdir filmindeki rolü ise ona 1964 yılında düzenlenen Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" ödülünü getirdi.
Sanatçının hem sahneye koyduğu hem de rol aldığu önemli yapıtlar ve rol aldığu seçkin filmler arasında şunlar yer almaktadır:
- Oktay Rifat imzalı Zabit Fatma'nın Kuzusu (1965 tiyatro)
- Rıfat Ilgaz klasiği olan Hababam Sınıfı (1966 tiyatro)
- Sinemada büyük yankı uyandıran Dişi Kurt (1961 film)
- Usta işçilik barındıran dram yapıtı Murtaza (1966 film)
İlk yıllarında Ankara Devlet Tiyatrosu'nda oynadığu ağır başlı karakter rolleriyle tanınan usta sanatçı, İstanbul'a yerleştikten sonra sergilediği ölçülü, dengeli ve son derece samimi oyunculuğuyla büyük bir komedi ustası olduğunu da tüm ülkeye kanıtlamıştı. Özellikle yerli yazarların oyunlarını destekleyen sanatçı, detaycı tarzıyla hem karakter hem de komedi rollerinde benzersiz başarı yakaladı. Tiyatro dünyasına yeni isimler kazandırdı. Fevzi ve Feriha Uraz'ın oğlu olan usta sanatçı, 25 Mayıs 1974 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Usta sanatçının kabri günümüzde İstanbul'da yer alan tarihi Aşiyan Mezarlığı'nda bulunmaktadır.