Türk felsefe dünyasının en özgün simalarından biri olan Uluğ Nutku, ücret almadan başladığı akademik hayatını ülkenin dört bir yanına düşünce tohumları serperek tamamlamış öncü bir akademisyendir. Çevresinde sevgiyle anıldığı üzere Gezgin Filozof olarak tanınan düşünür, 1935 yılında Sivas’ın Zara ilçesinde doğmuş ve yaşam yolculuğunu 17 Kasım 2014’te Mersin’de noktalamıştır. Kurucusu olduğu felsefe bölüm üniversitelerinde yetiştirdiği yüzlerce öğrenciyle ülke düşünce geleneğine yön vermiştir. Kendi yaşam pratiklerini felsefeyle harmanlayan düşünür, sorgulayıcı tavrı ve kazandırdığı kavramlarla Türk felsefe kültürünün mihenk taşları arasına girmiştir.
Kolej Yıllarından İstanbul Üniversitesine Uzanan Yolculuk
Gençlik yıllarında İstanbul’da disiplinli bir eğitim alan Uluğ Nutku, 1956 yılında prestijli okullardan Robert Kolej’den mezun oldu. Felsefeye duyduğu derin ilgi onu hemen ertesi yıl İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’ne yönlendirdi. Burada 1957 ile 1964 yılları arasında serbest lisans öğrenimi görerek ufkunu genişletti. Sistematik Felsefe ve Mantık Anabilim Dalı bünyesinde aldığı eğitimin yanı sıra çeşitli yönlerden kendini besledi. Felsefe Tarihi, Eski Yunan Dili ve Edebiyatı ile Latin Dili ve Edebiyatı sertifikalarını başarıyla tamamladı. Mezuniyetinin ardından 1964 yılında, mezun olduğu kürsüde fahri asistan olarak yükseköğretim kariyerine ilk adımını attı.
İlerleyen dönemde vatani görevini yerine getirmek üzere Ankara yolunu tutan genç akademisyen, 1965-1966 yıllarında Mamak Muhabere Okulu’nda yedek subay eğitimi aldı. Askerlik vazifesinden sonra hemen İstanbul'a döndü. Burada 1969 yılında nihayet kadrolu asistan unvanını aldı. Bu dönemde, Türkiye felsefe tarihinin mihenk taşlarından biri olan ünlü düşünür Takiyettin Mengüşoğlu’nun en yakın çalışma arkadaşlarından biri oldu ve onun asistanlığını büyük bir özveriyle yürüttü.
Akademik Yükseliş ve Felsefe Dünyasına Katkılar
Felsefe literatürüne katkı sunan akademik araştırmalarını titizlikle sürdüren Nutku, 1974 yılında hazırladığı “Yeniçağ Felsefesinde Apriori Problemi” başlıklı özgün teziyle doktor unvanını elde etti. Düşünsel üretimindeki hızını kesmeden devam ettirdi ve 1978 yılında sunduğu “İnsan ve İnsanlık Kavramları Üzerine Antropolojik-Etik Bir Çalışma” teziyle doçentlik unvanına layık görüldü. Bir yıl sonra doçentlik kadrosuna resmi olarak atandı. Felsefenin sadece büyük şehirlerde kalmaması, tüm Anadolu’ya yayılması gerektiğine inanan aydın akademisyen, 1990 yılında Çukurova Üniversitesi bünyesinde yer alan Eğitim Fakültesi Felsefe Grubu Eğitimi Bölümünün bağımsız bir yapı kazanmasına doğrudan katkı sundu. 1994 yılına gelindiğinde profesörlük unvanını gururla kuşanarak aynı yıl Mersin Üniversitesi’nde, 2000 yılında ise köklerinin uzandığı Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde felsefe bölümlerini sıfırdan kurdu. Bu üniversitelerde bizzat dersler vererek felsefenin kurumsallaşması yolunda eşsiz adımlar attı.
Kendi felsefi sistemini kurarken dilin gücünü unutmayan Uluğ Nutku, Türkçe felsefe terminolojisine “felsefeylemek” ve “aşmaca” gibi son derece kıymetli ve özgün kelimeler armağan etti. Ayrıca çok kültürlü altyapısını pekiştiren dil bilgisi sayesinde İngilizce, Almanca, Fransızca ve Latince metinleri ana kaynaklarından okuyup yorumlayacak donanıma sahipti. Tarihsel başlamları içerisinde insan zihninin sınırlarını zorlayan analizlerinde; ölümden mutluluğa kadar pek çok temel olgunun köklerini araştırdı. Çözümlemelerinde ele aldığı başlıca felsefi kavramlar şunlardır:
- Nedensellik ve bilimsellik
- Özgürlük ve ölüm
- Kader ve kısmet ilişkisi
- Kültür, insan ve toplum
- Düşünme, eylem ve mutluluk
- Amaç, bilim ve inanç
Satrançtan Yazın Hayatına Renkli Bir Portre
Onun dünyası sadece felsefe derslikleriyle sınırlı kalmadı. Analitik zekasını her alanda sergileyen filozof, 1988 ile 1989 yılları arasında Türkiye Satranç Federasyonu Başkanlığı görevini de üstlendi. 2002 yılında yaş haddinden dolayı emekliye ayrıldı. Buna rağmen genç beyinleri aydınlatmaktan geri durmayarak üniversitelerde ders vermeyi sürdürdü. Makaleleri Cumhuriyet Bilim ve Teknoloji, Felsefelogos, Artı ve Özne gibi önemli dergilerde geniş kitlelere ulaştı. Hayatının son demlerini geçirdiği Mersin’deki evinde 17 Kasım 2014 günü gözlerini hayata yuman değerli akademisyen, İstanbul’daki tarihi Aşiyan Mezarlığı’nda ebedi istirahatgahına tevdi edildi.