Ulus Baker, 14 Temmuz 1960 tarihinde Leningrad'da dünyaya gelen, sosyoloji ve felsefe dünyasında derin izler bırakan önemli bir Türk düşünürüdür. Kıbrıslı Türk bir ailenin evladı olan entelektüel, yaşamı boyunca çevirmenlik, yazarlık ve akademisyenlik gibi pek çok farklı rolde üretim yapmıştır. Spinoza ve Deleuze gibi ünlü düşünürlerin eserlerini Türkçeye kazandırarak düşünce hayatına büyük katkı sunan yazar, ODTÜ Sosyoloji bölümünden mezun olduktan sonra akademik kariyerine yönelmiştir. Kitle iletişim araçlarından siyaset teorisine, sinema tarihinden Dziga Vertov eleştirilerine kadar geniş bir yelpazede düşünce üreten akademisyen, 12 Temmuz 2007 günü İstanbul'da yaşamını yitirmiştir. Türk düşünce dünyasının önemli isimlerinden biri olan Baker, sosyoloji ve felsefe kuramlarını akademik sınıfların dışına taşıyarak geniş kitlelerle buluşturmuştur.
Aile Kökleri ve Eğitim Hayatı
Baker, hekim bir baba ile şair bir annenin çocuğu olarak entelektüel bir ortamda büyüdü. Babası Sedat Baker ruh hastalıkları alanında uzman bir doktor, annesi Pembe Marmara ise şiirleriyle tanınan bir öğretmendi. Bu köklü aile yapısı ve ebeveynlerinin mesleki kimliği, onun küçük yaşlardan itibaren edebiyat, tıp, bilim ve düşünceyle iç içe büyümesini sağladı. Leningrad'da geçen ilk dönemlerin ardından eğitim hayatını Ankara'da sürdüren genç, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyoloji bölümünde yükseköğrenimine başladı. Buradaki eğitimini başarıyla tamamlayarak mezun oldu. Mezuniyetinin ardından felsefi ve sosyolojik arayışlarını hiçbir zaman sonlandırmadı. Sosyolojiye duyduğu bu derin tutku, onun tüm yaşamını şekillendiren en temel unsur hâline geldi.
Akademik Yansımalar ve Çeviri Çalışmaları
Baker, üniversite mezuniyetinden sonra kuramsal çalışmalara yoğunlaştı. Özellikle Fransız düşünür Gilles Deleuze ve Hollandalı filozof Baruch Spinoza üzerine yaptığı başarılı çevirilerle felsefe dünyasında adını duyurdu. Bu çeviriler sayesinde modern felsefenin zor anlaşılan kavramlarını Türkçe literatüre kazandırdı. Aynı zamanda çeşitli dergilerde ve yayınlarda makaleler kaleme aldı. Yazıları; Birikim, Toplum ve Bilim, Virgül gibi saygın mecmualarda yer buldu. Ayrıca Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi için de önemli metinler hazırladı. Akademik kimliğiyle kürsülere çıkan filozof, ODTÜ'nün yanı sıra İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Özgür Üniversite gibi kurumlarda sosyoloji ile sinema tarihi üzerine dersler vermiştir. Bu eğitim kurumlarında öğrencileriyle buluşarak genç beyinlerin yetişmesine öncülük etti.
Sinema Kuramı, Siyasi Teori ve Mirası
Baker felsefe ve sosyolojinin dışında sinema dünyasına da yöneldi. ODTÜ, Bilgi Üniversitesi ve Özgür Üniversite'de yalnızca sosyoloji değil, sinema tarihi dersleri de vererek öğrencilerine yepyeni bir bakış açısı sundu. Siyasi teori, kitle iletişim araçları ve sinema gibi farklı disiplinler üzerine yönelttiği entelektüel çabalarıyla bilinen yazar, Sovyet sinemasının simge isimlerinden Dziga Vertov hakkında çarpıcı eleştiri yazıları üretmiştir. Söz konusu sinema çalışmaları ve siyaset kuramları onun entelektüel ufkunu göstermesi açısından son derece değerlidir. Baker'ın entelektüel duruşu ve felsefi mirası vefatından sonra da korunmuştur. Örneğin, Körotonomedya topluluğu, başarılı akademisyenin anısını yaşatmak adına 2008 yılının 11-14 Temmuz tarihleri arasında Ankara'da 'Ulus Baker Buluşması' adını taşıyan bir konferans düzenlemiştir.
Değerli akademisyen, ömrünün son dönemlerinde ciddi sağlık sorunlarıyla mücadele etti. 12 Temmuz 2007 tarihinde, tedavi yatağında bulunduğu Çapa Tıp Fakültesi Hastanesi'nde böbrek ve kalp yetmezliği sebebiyle hayata veda etti. Yaşamını yitiren ünlü düşünürün cenazesi, Kıbrıslı kimliğine uygun bir biçimde Lefkoşa Mezarlığı'na defnedilmiştir. Baker'ın entelektüel yaşamı ve geride bıraktığı yazılı eserler, Türk felsefe tarihinin önemli köşe taşları arasında varlığını sürdürecektir. Onun üretken yaşamı, Türkiye ve Kıbrıs entelektüel çevreleri için yol gösterici bir ışık olmayı sürdürecektir. Felsefe, sosyoloji, kitle iletişim araçları ve sinema kuramları üzerindeki kalıcı etkileriyle hatırlanmaya devam edecektir.