Margaret Thatcher Kimdir?

Birleşik Krallık siyaset sahnesine damga vuran ve tavizsiz yönetim tarzıyla 'Demir Leydi' unvanını alan ilk kadın Başbakan Margaret Thatcher, Grantham kasabasında dünyaya gelerek modern İngiliz tarihini kökten değiştirdi. Muhafazakar siyasetin bu güçlü ismi, liberal serbest piyasa politikalarını kararlılıkla uygulayarak ülkenin ekonomik çehresini radikal biçimde dönüştürdü. Sert duruşu ve reformları, ona hem büyük kitlelerin desteğini hem de derin eleştirileri beraberinde getirdi.

Oxford Yılları ve Siyasete İlk Adımlar

Margaret Hilda Roberts, 12 Ekim 1925 tarihinde manavlık ve yerel siyasetçilik yapan Alfred Roberts'ın kñzı olarak dünyaya gözlerini açtı. Babasından aldığı sıkı Metodist inancı yaşamı boyunca korudu. Başarılı okul yıllarının ardından kimya eğitimi almak üzere Oxford bünyesindeki Somerville Koleji'ne girdi. Buradaki öğrencilik döneminde politikaya ilgisi iyice belirginleşti. Genç Roberts, 1946 yılında Oxford Üniversitesi Muhafazakarlar Derneği'nin başkanlığına seçilerek liderlik yeteneklerini ilk kez bu düzeyde sergiledi.

Babasının siyasi kariyerinden aldığı ilhamla, 1950 seçimlerinde Muhafazakar Parti çatısı altında yarışa katıldı. Bir yıl sonra ise varlıklı iş insanı Denis Thatcher ile hayatını birleştirerek onun soyadını aldı. Avam Kamarası'na giden yolu 1959 Finchley seçimlerinde elde ettiği zaferle açarak parlamentoya girdi. Mecliste sergilediği tutum, onun hem ilerici hem de gelenekselci yönlerini ortaya koyuyordu. Mecliste görev yaptığı süre boyunca eşcinselliğin suç kapsamından çıkarılması, kürtaj hakkının tanınması, sopa cezalarının kaldırılması ve meclis oturumlarının halka açılması gibi konularda oldukça yenilikçi fikirleri ısrarla dile getirdi. Buna karşın, idam cezasının geri getirilmesini savunması ve rakip İşçi Partisi'ni komünist olarak nitelendiren suçlayıcı konuşmalar yapması, onun geleneksel muhafazakar çizgiye olan sarsılmaz bağlılığını açıkça ortaya koyuyordu.

Bakanlıktan Siyasi Liderliğe Yükseliş

Thatcher, 1967 yılında öncelikle ulaştırma alanından sorumlu olarak görevlendirildi. Muhafazakar Parti'nin 1970 yılındaki seçim zaferinin ardından ise Eğitim Bakanlığı koltuğuna oturdu. Bakanlık döneminde aldığı ilk radikal karar, 7-11 yaş grubundaki çocuklara dağıtılan ücretsiz süt uygulamasını sonlandırmak oldu. Bu adım, kamuoyunda büyük bir tepkiye yol açarak isminin uzun süre 'süt hırsızı' olarak anılmasına neden oldu.

1974 genel seçimlerinde partinin lideri Edward Heath yenilgiye uğrayınca, Thatcher bu durumdan faydalanmak istedi. Heath'in mali yaklaşımlarını onaylamayan siyasetçi, 11 Şubat 1975'te genel başkanlık için adaylığını koydu. Parti içi seçimleri sürpriz bir başarıyla kazanarak Muhafazakar Parti'nin ilk kadın genel başkanı olmayı başardı. Yürüttüğü sert muhalefet kampanyası sayesinde, iktidardaki İşçi Partisi hükümetinin temellerini sarsmayı bildi. Nihayetinde, 1979 yılındaki genel seçimlerde Callaghan hükümetinin düşmesiyle birlikte başbakanlık makamına kuruldu.

Demir Leydi Dönemi: Reformlar, Falkland ve Grevler

Thatcher, başbakanlık koltuğuna oturduktan sonra son derece tavizsiz ve liberal bir ekonomi programını uygulamaya koydu. Yükselen enflasyon ve işsizlik oranlarına rağmen vergi oranlarını artırmaktan çekinmedi. Bu adımları, muhafelet cephesinden son derece sert eleştirilerle karşılandı. Sanayi üretiminin yüzde otuz gerilediği ve işsizliğin yüzde beşe ulaştığı bu dönemde hükümet ciddi güç kaybetmeye başlamıştı.

Ancak 1982 yılındaki Falkland Savaşı, Thatcher'ın kaderini tamamen değiştirdi. Arjantin'e karşı kazanılan askeri zafer, halktaki tüm kaygıları silerek Muhafazakar Parti'ye 1983 seçimlerini kazandırdı. Ülkedeki ekonomik daralma, hükümet ile sendikaları kaçınılmaz olan bir çatışmanın eşiğine getirdi. 1984 yılındaki büyük madenci grevi, taraflar arasındaki mücadelenin en tepe noktası oldu. Muhafazakar Parti lehine sonuçlanan bu süreç, İngiltere'de sendikacılık sisteminin zayıflamasına yol açtı. Mali politikalardan hoşnut olmayan IRA'nın aynı yıl düzenlediği suikast girişiminden ise yara almadan kurtuldu.

Kamu kuruluşlarını özelleştirerek halka arz etmesi, geniş kitlelerin takdirini kazandı. Ekonomik reformların başarıya ulaşmasıyla birlikte, Muhafazakar Parti 1987 genel seçimlerinden de galibiyetle ayrılmayı başardı. Böylece Thatcher, Lord Liverpool'dan sonra üst üste üç dönem başbakanlık yapan tek lider olarak İngiliz tarihine geçti.

Zirveden Düşüş ve Siyaset Sonrası Hayatı

Başbakanlığının son döneminde hayata geçirdiği kelle vergisi olarak adlandırılan ve gelire değil bireye oranlı vergilendirme sistemi, yüksek faiz oranlarıyla birleşince iş dünyasının desteğini kaybetmesine neden oldu. Parti içindeki muhalefetin baskılarına dayanamayan başbakan, 22 Kasım 1990 tarihinde kendi isteğiyle görevinden istifa etti. Aktif siyaseti bırakmasının ardından Barones unvanı alarak Lordlar Kamarası'na katıldı. Uzun ve hareketli bir ömrün sonunda, 8 Nisan 2013 sabahı Londra'daki evinde geçirdiği felç nedeniyle 88 yaşında hayata gözlerini yumdu.

Aldığı Ödüller ve Unvanlar

Demir Leydi Margaret Thatcher, kariyeri boyunca ulusal ve uluslararası alanda pek çok önemli nişan ve ödüle layık görülmüştür:

• Asil Garter Örgütü leydisi unvanı
• Liyakat Madalyası
• Majestelerinin Privy Konseyi üyeliği
• Kraliyet Derneği üyeliği
• Carlton Kulübü onursal üyeliği (kulübün tüm haklara sahip tek kadın üyesi)
• Başkanlık Özgürlük Madalyası (ABD)
• Cumhuriyetçi Senatoryal Özgürlük Madalyası (ABD)
• Ronald Reagan Özgürlük Ödülü (ABD)