Ailesi ve tahta çıkışı
II. Mustafa, 5 Haziran 1664'te İstanbul'da doğdu ve 29 Aralık 1703'te öldü. Lakabı Gazi, divan edebiyatındaki adı İkbâlî'dir. 22. Osmanlı padişahı ve 101. İslam halifesidir. Babası IV. Mehmed, annesi Emetullah Râbi'a Gülnûş Sultan'dır. Dinî ilimlere ilgisiyle tanınır ve Osmanlı padişahları arasında sefere çıkan sonuncusudur. Amcası II. Ahmed'in ölümünden sonra 6 Şubat 1695'te tahta çıktı. Tahta çıkışının üçüncü günü, "Zevk, sefa ve rahatı kendimize haram eylemişizdir" diyen bir hatt-ı hümayun yayımladı.
Avusturya seferleri
Tahta çıktığında Osmanlı Devleti, Avusturya ile karada, Venedik'le deniz ve karada savaşıyordu; Lehistan ve Rusya ile anlaşmazlık da ciddiydi. Padişah, savaş işleri için askerî merkez olan Edirne'de kaldı. Birinci seferine 30 Haziran 1695'te Edirne'den çıktı; Lugos Muharebesi'ni kazandığı için Gazi unvanını aldı. İkinci seferde 27 Ağustos 1696'da Temeşvar yakınında Ulaş Muharebesi'ni kazandı; Cenei Muharebesi'nde de zafer elde etti. Üçüncü sefere 20 Mayıs 1697'de çıktı, ancak 11 Eylül 1697'de Savoylu Prens Eugen komutasındaki Avusturya ordusuna karşı Zenta'da büyük bir bozguna uğradı; sadrazam Elmas Mehmed Paşa ve dört divan veziri öldü, ordunun yaklaşık 30.000 askeri ve subayı imha oldu veya boğuldu. Venedikliler Mora ve Dalmaçya'ya, Lehistan Boğdan'a saldırdı; Rusya 6 Ağustos 1696'da Azak Kalesi'ni aldı.
Karlofça Antlaşması
Sadrazam Köprülü Amcazade Hüseyin Paşa'nın girişimleri ve İngiliz elçi Lord Paget ile Hollandalı elçi Jacob Colyer'in arabuluculuğuyla barışa razı olundu. 26 Ocak 1699 tarihli Karlofça Antlaşması ile Banat ve Temeşvar hariç bütün Macaristan ve Erdel Avusturya'ya, Ukrayna ve Podolya Lehistan'a, Mora ve Dalmaçya kıyıları Venediklilere bırakıldı. Bu, Osmanlı'nın büyük toprak kaybettiği ilk antlaşma oldu. 14 Temmuz 1700 tarihli İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi Rusya'ya bırakıldı.
Edirne Vakası ve ölümü
Padişah Mart 1700'den sonra İstanbul'a dönmedi; av partilerine çıkıyor, devlet işlerini sadrazamlara ve eski hocası şeyhülislam Feyzullah Efendi'ye bırakıyordu. İstanbul'daki askerler isyan edip Edirne üzerine yürüdü, Feyzullah Efendi öldürüldü. II. Mustafa tahttan indirildi, yerine kardeşi III. Ahmed 22 Ağustos 1703'te tahta çıkarıldı. Aynı yılın 29 Aralık'ında öldü ve Turhan Sultan Türbesi'nde babasının yanına gömüldü. Saltanatında Amcazade Hüseyin Paşa Külliyesi, Meşruta Yalısı, Millet Kütüphanesi ve Erzurum Kurşunlu Medresesi yapıldı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki II. Mustafa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.