II. Ramses, antik tarih sahnesinin en güçlü ve nüfuzlu şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilir. Mısır'ın efsanevi şehri Teb'de Milattan Önce 1302 yılında hayata gözlerini açan bu büyük hükümdar, Eski Mısır'ın 19. Hanedan döneminde tahta çıkarak yönetimi devralmıştır. Rameses, Ramesses ve Büyük Ramses gibi farklı isimlerle de bilinen yönetici, MÖ 1279 ile MÖ 1213 yılları arasında tam 66 yıl boyunca hüküm sürmüştür. Antik Mısır tarihinde en uzun süre tahtta kalan ikinci hükümdar olan bu devlet başkanı, görev süresince hem askeri başarılarıyla hem de ülkede gerçekleştirdiği devasa imar faaliyetleriyle tanınmıştır. Yaklaşık doksan yıllık yaşamının ardından MÖ 1213 yılında kendi kurduğu başkent Pi-Ramesses'te ölen firavun, günümüzde dünya tarihinin en önemli barış antlaşmasına imza atan devlet adamı olarak anılmaktadır.
Sarayda Yükseliş ve Genç Firavunun Tahta Geçişi
I. Seti ve Tuya çiftinin çocuğu olan II. Ramses, babasının hükümdarlığı döneminde genç yaşta büyük bir sorumlulukla karşılaştı. Yeni Krallık döneminde 19. Hanedan'ın ikinci hükümdarı olan babası, onu henüz 14 yaşındayken veliaht ilan ederek yönetime hazırlamaya başladı. MÖ 1279 senesinde babasının hayatını kaybetmesi üzerine, 23 yaşında tahtın tek sahibi oldu. Yeni hükümdar, yönetimi devraldıktan hemen sonra askeri ve ekonomik hamlelere girişti. Hükümdarlığının ilk yıllarında Aşağı Nubia (Sudan) topraklarında gerçekleştirilen altın arama faaliyetlerini güvenceye almak istedi. Bu amaçla çölün ortasında, çalışanların ve askerlerin düzenli su ihtiyacını karşılayacak dev bir kuyu açtırdı. Egemenlik sınırlarını korumak isteyen genç firavun, Suriye ve Filistin üzerindeki Mısır gücünü muhafaza etmek adına stratejik bir adım attı. Nil Deltası bölgesinde Per Ramesse ismiyle anılan büyük bir idari merkez kurdu.
Askeri Seferler, Kadeş Savaşı ve Tarihi Barış
Genç hükümdarın dış politikadaki en kritik sınavı, tahta geçişinden birkaç yıl sonra gerçekleşti. Henüz 28 yaşındayken, MÖ 1274 yılında Hitit Krallığı ile Mısır ordularını karşı karşıya getiren Kadeş Savaşı yaşandı. İki büyük gücün kıyasıya mücadelesinde askeri açıdan kesin bir kazanan çıkmadı. Savaşın ardından taraflar, askeri çekişmeleri kalıcı bir çözüme kavuşturmak adına tarihi bir adım attı. Bu doğrultuda imzalanan Kadeş Antlaşması, dünya tarihinin ilk yazılı barış mutabakatı olarak kabul görmektedir. Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte bölgede uzun soluklu bir sükunet dönemi başladı. Barış ortamını akrabalık bağlarıyla pekiştirmek isteyen firavun, MÖ 1270 yılında Hitit hükümdarının kızı Mat-Hor ile evlenerek diplomatik ilişkileri güçlendirdi. Bugün bu tarihi metnin Hitit dilinde kil tablet üzerine işlenmiş eşsiz bir örneşi, İstanbul Arkeoloji Müzesi bünyesinde sergilenmektedir.
Muazzam Yapılar ve Ülkenin İmar Dönemi
Hükümdarın bıraktığı en büyük miraslardan biri de ülkenin dört bir yanına kondurduğu anıtsal yapılardır. Kurucusu olduğu Per-Ramses kenti, eski adıyla Avaris, zamanla krallığın yeni başkenti haline gelmiştir. Bu yeni idari merkez, hükümdarın adını yaşatan görkemli yapılarla donatıldı. Bu yapılar arasında en başta geleni, dağın içerisine oyularak inşa edilen meşhur Ebu Simbel Tapınağı'dır. Firavun, bu devasa eseri eşi Kraliçe Nefertari'ye adayarak sevgisini taşa kazımıştır. Ayrıca yeni başkent sınırlarında yükselen Ramesseum tapınağı da dönemin mimari dehasını yansıtan önemli abidelerdendir. Antik çağın diğer birçok yöneticisinin yaptırdığı binalar zamanla yok olurken, bu firavunun inşa ettirdiği tapınaklar günümüze kadar sapasağlam ulaşmayı başarmıştır. Mimarideki bu kalıcılık, onun mühendislik ve tasarıma verdiği önemi gözler önüne serer.
Geniş Aile Yapısı, Ölümü ve Mirası
Siyasi ve askeri başarılarının ötesinde, hükümdarın aile yaşantısı da oldukça geniştir. Henüz tahta çıkmadan önce, 15 yaşındayken 13 yaşındaki ilk eşi Nefertari ile dünya evine girdi. Bu evlilikten en az dört oğlu ve iki kızı dünyaya geldi. Yaşamı boyunca pek çok evlilik gerçekleştiren hükümdarın öne çıkan eşleri şu şekildedir:
- Nefertari: Hükümdarın 15 yaşındayken evlendiği ilk ve en sevdiği eşidir.
- Isetnofret: Hükümdarın tahta çıktıktan sonraki dönemde öne çıkan diğer bir eşidir.
- Mat-Hor: Kadeş Barış Antlaşması sonrasında evlendiği Hitit prensesidir.
- Meritamen ve Bintanath: Firavunun kendi öz kızları olup daha sonra evlendiği diğer isimlerdir.
Hükümdarın kurduğu "Krallık Çocukları" adlı kurum, onun geniş ailesini yönetmesinde yardımcı oldu. Yaklaşık 48 ile 50 arasında oğlu olan hükümdarın toplam çocuk sayısının 110 civarında olduğu tahmin edilmektedir. İlk oğlu Kha-em-waset (Kha), babasının yaşlılığında tahtın varisi olarak belirlense de 60 yaşında hayatını kaybedince hükümdarlık hakkı 13. oğlu Merenptah'a geçmiştir.
MÖ 1213 yılında, 89 yaşındayken kurduğu Pi-Ramesses şehrinde hayata gözlerini yuman hükümdarın mumyası bugün Kahire Müzesi bünyesinde muhafaza edilmektedir. Birçok tarihçi tarafından, İsrailoğullarına eziyet eden ve Hz. Musa ile mücadeleye girişen firavun olduğu savunulmaktadır. Dini anlatılara göre Hz. Musa'nın asasıyla Kızıl Deniz'i ikiye bölerek köleleri kurtardığı kaçış esnasında, onları takip eden Mısır ordusu ve hükümdarın kendisi kapanan sularda boğulmuştur.