Hamit Kemali Söylemezoğlu, 26 Şubat 1909 tarihinde İstanbul Bakırköy'deki tarihi Asım Paşa Konağı'nda dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyet döneminin en üretken mimar, şehir plancısı, yazar ve akademisyenlerinden biri olan Söylemezoğlu, ömrünü yapı sanatına ve genç mimarların yetişmesine adadı. Özellikle İTÜ Mimarlık Fakültesi bünyesinde yetiştirdiği ilk nesil öğrencilerle ve üstlendiği dekanlık göreviyle Türk mimarlık eğitiminin köşe taşlarından biri oldu. Tarihsel mirasın korunması yönündeki çabalarıyla da tanınan usta mimar, 1995 yılında hayatını kaybedene dek arkasında derin bir akademik ve mesleki iz bıraktı.
Asırlık Bir Konaktan Galatasaray Sıralarına
Söylemezoğlu'nun çocukluğu, inşaat ve mühendislik işleriyle iç içe geçmiş köklü bir aile çevresinde şekillendi. Erzurum kökenli Söylemezoğulları ailesine mensup olan babası Necmettin Kemali Bey, bir Jön Türk ve Ali Kemali Paşa'nın oğluydu. Annesi Güzide Hanım ise Mühendishane mezunu Asım Paşa'nın kızıydı. Asım Paşa'nın babası Bekir Paşa, Osmanlı Devleti'nin 1835 yılında eğitim amacıyla Avrupa'ya gönderdiği ilk on öğrenciden biri olup, ülkeye döndüğünde Mühendishane-i Berri-i Hümayun'da askeri mühendislik alanında görev almıştır. Ailenin altıncı çocuğu olan Hamit Kemali'nin mimarlıkla bağı henüz küçük yaşlarda başladı. Nitekim meşhur İstanbul Üniversitesi Beyazıt Yerleşkesi ana giriş kapısının inşası da büyükbabası Asım Paşa'nın denetiminde gerçekleşmişti.
Eğitim hayatına yatılı ve burslu olarak Galatasaray Lisesi'nde devam eden Söylemezoğlu, buradan 1930 yılında mezun oldu. Lise sıralarındaki eğitimi esnasında Ernest Mamboury'den aldığı teknik resim dersleri, onun gelecekteki mesleğinin temellerini attı. Sınıf arkadaşı Adnan Kuruyazıcı ile birlikte teknik resim dersi aldığı hocası Ernest Mamboury'nin hazırladığı 'Turistik İstanbul Rehberi' isimli eserde yer alacak tarihi yapılara ait rölevelerin temize çekilmesi işine yardımcı oldu. Bu çalşma, genç Hamit Kemali'nin ilk mimarlık deneyimi olarak hafızasına kazındı. Mimarlık mesleğine lise yıllarında karar verdi. Mezuniyetinin ardından İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne girdi. Burada da Milli Eğitim Bakanlığı bursuyla yatılı okuyan başarılı öğrenci, 1935 yılında beş yıllık zorlu eğitimi birincilikle bitirdi. Akademi yıllarında yine Adnan Kuruyazıcı ile beraber Albert Gabriel'in 'Anadolu Türk Yapıtları' isimli çalşmasının çizimlerini hazırladı. Akademide sergi açan Ahmet Sabri Oran ile tanıştı. Bu tanışlık, onda Stuttgart Teknik Yüksek Okulu'nda eğitim görme ve ünlü mimar Paul Bonatz'ın öğrencisi olma arzusunu uyandırdı.
Avrupa'da Mimarlık Eğitimi ve Akademik Kariyeri
Akademiden mezun olur olmaz Humboldt bursunu kazanan Hamit Kemali Söylemezoğlu, dil eğitimi almak üzere Berlin'in yolunu tuttu. Kısa sürede dil sertifikası alarak Stuttgart'a geçti. Stuttgart Teknik Yüksek Okulu'na Aralık 1936'da kaydoldu. Akademideki beş yıllık eğitimi burada dört yarıyıla eşdeğer sayıldı. Başarılı geçen eğitiminin ardından 29 Temmuz 1939'da okuldan mezun oldu. Almanya'da aldığı eğitimin ardından Paul Bonatz'ın Stuttgart'taki bürosunda bir süre deneyim kazanan Söylemezoğlu, İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine 1940 yılında Türkiye'ye dönerek iki yıl sürecek zorunlu askerlik görevine başladı.
Hamit Kemali Söylemezoğlu'nun eğitim ve erken kariyer yıllarında gerçekleştirdiği önemli iş birlikleri ve çalşmalar şunlardır:
- Ernest Mamboury'nin hazırladığı rehberdeki tarihi yapılara ait çizimlerin temize çekilmesi,
- Albert Gabriel'in eseri için resimlerin hazırlanması,
- Mimar Paul Bonatz'ın ofisinde yürütülen çalşmalar,
- Kemal Ahmet Aru ve Recai Akçay ile birlikte hazırlanan tasarım projesi.
Anıtkabir Yarışması ve Mirası
Askerlik vazifesini icra ederken mesleğinden kopmadı. Kemal Ahmet Aru ve Recai Akçay ile birlikte Anıtkabir Yarışması için açılan uluslararası organizasyona katıldı. Ekip, Anadolu'nun köklü anıtmezar kültürünü modern çizgilerle yorumlayan ortak tasarımlarıyla yarışmada mansiyon ödülüne layık görüldü. 1943 yılında terhis olan mimar, akademik kariyerine odaklandı. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi bünyesinde ilk kuşak akademisyenler arasında yer alarak uzun yıllar ders verdi. 1956 ile 1958 yılları arasında dekanlık makamında bulunarak fakültenin gelişiminde son derece kritik ve belirleyici bir rol üstlendi.