Paul Bonatz Kimdir?

Alman mimarlık dünyasının öncü isimlerinden olan Paul Bonatz, 6 Aralık 1877 tarihinde Fransa'nın Solgne bölgesinde dünyaya gözlerini açtı. Yirminci yüzyılın ilk yarısında Avrupa ve Türkiye'de anıtsal projeler üreten sanatçı, Türkiye'de İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın şekillenmesinde kilit bir rol üstlendi. Münih'te başladığı mühendislik eğitimini mimarlık alanına taşıyan Yay burcu sahibi Bonatz, Stuttgart ile İstanbul arasında köprüler kuran verimli bir ömür sürdü. Değerli mimar, 1956 yılında 79 yaşındayken vefat etti.

Stuttgart'tan İsviçre'ye Uzanan Mimari Yolculuk

Eğitim hayatını 1896 senesinde liseden başarıyla mezun olarak tamamlayan genç Bonatz, Münih Teknik Üniversitesi'ne kaydolarak kariyer yolculuğuna önce makine mühendisliği eğitimiyle adım attı. Fakat içindeki sanat tutkusu onu kısa sürede mimarlık şubesine yönlendirdi. 1902-1906 yılları arasında Münih Kent Planlama Dairesi bünyesinde görev yaptı ve Stuttgart Üniversitesi'nde ünlü profesör Theodor Fischer'in yardımcısı olarak çalıştı. Fischer'in 1908 senesinde Münih'e atanmasıyla birlikte Stuttgart bünyesindeki saygın mimarlık kürsüsünü devralan Paul Bonatz, bu prestijli akademik vazifesini 1943 yılına kadar aralıksız şekilde sürdürmeyi başardı. Friedrich Eugen Scholer ile ortak projeler tasarladı. Stuttgart Tren Garı ve Basel Güzel Sanatlar Müzesi gibi tasarımları bu verimli dönemin en popüler eserleri arasında yer aldı.

Avrupa'da gerçekleştirdiği başlıca önemli projeler şunlardır:

• Tübingen Üniversitesi Kitaplığı (1910-1912)
• Hannover Kent Salonu (1910-1914)
• Stuttgart Tren Garı (1911-1928)
• Basel Güzel Sanatlar Müzesi (1932-1936)

Nasyonal Sosyalizm döneminde ise otoyol köprülerinin tasarımı ve genç mühendislerin yetiştirilmesiyle ilgilenerek çalışmalarını sürdürdü. Usta mimar, 1939 ve 1945 yılları arasında Albert Speer ile ortaklık kurarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ile Emniyet Müdürlüğü gibi stratejik öneme sahip bazı resmi dairelerin planlama taslaklarını hazırladı.

Türkiye'de Yeni Bir Sayfa: İkinci Ulusal Mimarlık Akımı

Paul Bonatz'ın Türkiye toprakları ile kurduğu ilk temas, 1916 senesinde İstanbul'da yapılması tasarlanan Türk-Alman Dostluk Evi projesiyle gerçekleşti. O dönemde yarışma alanını incelemek amacıyla İstanbul'u ziyaret eden mimar, Türkiye'nin mimari dokusuyla ilk kez tanışmış oldu. Yıllar sonra, 1942'de Atatürk'ün mozolesi için düzenlenen uluslararası Anıtkabir yarışmasında jüri üyesi olarak görev yapmak üzere tekrar ülkeye geldi. Bu önemli görevin ardından 1943 yılında Almanya'dan tamamen ayrılarak Türkiye'ye yerleşmeye karar verdi. Kültür Bakanlığı bünyesinde danışmanlık vazifesine getirilen tecrübeli mimar, kısa süre sonra Millî Eğitim Bakanlığı Teknik Öğretim Müsteşarlığı Yapı Bürosu danışmanlıkına atandı. Anadolu kentlerindeki sanat enstitülerı için çok sayıda proje hazırladı. Emin Onat ile birlikte Taşkışa'nın restorasyon çalışmalarını yürüttü. Tarihi Taşkışla binası, yapılan bu titiz çalışmalar sayesinde İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi olarak hizmet vermeye başladı. 1946 ile 1954 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde profesör unvanıyla dersler veren Bonatz, Türk mimarlık öğrencilerine rehberlik etti. Türkiye'de kaldığı süre zarfında İstanbul Radyoevi, Çanakkale Anıtı ve İstanbul Adalet Sarayı gibi simge yapıların yarışma jürilerinde de aktif roller üstlendi. Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) toplantılarına Türk heyetiyle katılarak ülkeyi küresel arenada temsil etti.

Başkentin Çehresini Değiştiren Eserler ve Veda

Ankara, mimarın en olgun eserlerine ev sahipliği yaptı. Kentte inşa edilen Saraçoğlu Mahallesi toplu konut projesi, geleneksel Türk evi mimarisinden esinlenen yapısıyla akımın öncü örneklerinden biri oldu. Mimar ayrıca Ankara Devlet Opera ve Opera Binası, Türkiye Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü gibi önemli yapıları tasarlayarak şehre kazandırdı. Gazi Eğitim Enstitüsü Erkek Teknik Öğretmen Okulu binasını tasarlayan usta, Fen Fakültesi binasının yapımında ise danışmanlık hizmeti verdi.

Ankara'da tasarladığı veya danışmanlığını üstlendiği başlıca eserler şunlardır:

• Saraçoğlu Mahallesi (1944-1946)
• Ankara Devlet Opera ve Opera Binası (1946-1947)
• Türkiye Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü (1946)
• Gazi Eğitim Enstitüsü Erkek Teknik Öğretmen Okulu

Ülkede geçen dolu dolu on bir yılın ardından, 1954'te savaş sonrası Almanya'sının yeniden imar çalışmalarına katılmak amacıyla ülkesine döndü. Almanya'da geçirdiği iki yıllık sürede mesleki birikimlerini aktarmayı sürdüren Bonatz, 20 Aralık 1956'da Stuttgart kentinde 79 yaşında hayata gözlerini yumdu. Geriye Leben und Bauen ile Brücken isimli değerli kitaplar bırakan mimarın eserleri bugün hala iki ülkede de yaşamaya devam ediyor.