Türk sanat müziğinin en saygın ud virtüözlerinden ve üretken bestekarlarından biri olan Mehmed Fahri Kopuz, 1882 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Sanatçı, yaşamı boyunca çok sayıda saz ve sözlü eser üreterek geleneksel tınıların gelecek nesillere aktırılmasında köprü vazifesi gördü. Genç yaşta adım attığı musiki dünyasında hem icracı hem de eğitmen kimliğiyle öne çıkan usta, aynı zamanda eski enstrümanları onaran ve ud üreten yetenekli bir lutiye olarak tanındı. Yarım asrı aşan sanat serüvenini 7 Ocak 1968 tarihinde Ankara'da noktalayan Kopuz, geriye zengin bir nota arşivi ve unutulmaz besteler bıraktı.
Gençlik Yılları ve Musikide İlk Adımlar
Fahri Kopuz'un müziğe olan ilgisi, kendisi gibi ud çalan babası gümrük memuru Kadri Bey sayesinde küçük yaşlarda filizlendi. 1899 ile 1903 yılları arasında Vefa Lisesi'nde eğitim gören Kopuz, henüz on beş yaşındayken kanun çalmaya heves etse de kısa süre sonra asıl tutkusu olan uda yöneldi. Lise yıllarında katıldığı musiki meclisleri, onun dönemin en yetkin ustalarıyla tanışmasına vesile oldu. Genç müzisyen, buralarda şu isimlerden feyzaldı:
- Abdülkadir Töre, Hoca Ziya Bey ve Hacı Kirami Efendi: Bu isimlerin katıldığı seçkin musiki toplantılarında genç yaşta bulunarak deneyim kazandı.
- Tanburi Cemil Bey: Kendisinden lavta çalmayı öğrendi, uzun yıllar yakın çevresinde bulunarak kendisine enstrümanıyla eşlik etti.
- Kanuni Hacı Arif Bey: Türk müziğinin inceliklerini yansıtan değerli saz eserlerini meşk etti.
- Muallim İsmail Hakkı Bey: Geleneksel fasıl icrasının detaylarını öğrendi.
- Zekaizade Ahmet Irsoy: Klasik Türk müziğinin ritmik yapısını oluşturan usul kurallarını kavradı.
Lise eğitimini tamamlamasının ardından Şura-ı Devlet Mazbata Kalemi bünyesinde memuriyet hayatına başlayan Fahri Kopuz, memurluğun yanı sıra musiki çalışmalarını da kararlılıkla sürdürdü. 1908 senesinde, hocası Muallim İsmail Hakkı Bey tarafından kurulan Mûsikî-i Osmanî Cemiyeti çatısı altında öğretmenlik yapmaya başladı. Bu görev, onun eğiticilik yönünün güçlenmesinde önemli bir basamak oldu.
Savaş Yılları ve Darüttalimi Mûsikî Dönemi
Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, Harbiye Nezareti Süvari Dairesi bünyesinde katip olarak görevlendirilen Kopuz, vatan görevi için Çanakkale Savaşı'na katıldı. Çatışmaların sonuna dek cephede kalan sanatçı, zorlu savaş koşullarında bile sanattan kopmadı. Savaşın ardından, 1916 yılında dostları Reşad Erer, Kemani Haşim, Neyzen İhsan Aziz Bey, Kanuni Nazım Bey, Tanburi Ahmed Neşed Bey, hanende Arap Cemal, hanende Sıtkı ve hanende Reşat Bey ile bir araya gelerek Türk musiki tarihinin en köklü kurumlarından Darüttalimi Mûsikî Cemiyeti'ni kurdu.
İstanbul'un işgal altında olduğu sıkıntılı yıllarda, Kaptanizade Ali Rıza Bey'in öncülüğünde hayata geçirilen İstanbul Opereti kadrosunda yer alarak sanatsal faaliyetlerine devam etti. Sanatçı, edindiği teorik birikimi paylaşmak amacıyla 1920 yılında Nazari ve Ameli Ud Dersleri adını taşıyan kapsamlı metot kitabını yayımladı. Cemiyetin kuruluşu vesilesiyle tanıştığı Hüseyin Sadeddin Arel ve Suphi Ezgi gibi nazariyatçılardan armoni, prozodi ve müzik teorisi dersleri alarak bilgisini derinleştirdi. Darüttalimi Mûsikî Cemiyeti 1931 yılında kapılarını kapatmış olsa da Kopuz'un yoğun çabaları neticesinde 1934 yılında yeniden canlandırıldı.
Ankara Radyosu ve Son Yılları
Fahri Kopuz'un yaşamındaki en büyük dönüm noktalarından biri, 1939 yılında Ankara Radyosu'na tayin edilmesiyle gerçekleşti. Başkente gelişiyle birlikte radyonun nota kütüphanesini kurmakla görevlendirilen sanatçı, bu devasa işi Cevdet Kozanoğlu ile omuz omuza vererek başardı. Radyodaki mesaisinde İncesaz programlarını büyük bir titizlikle yönetti. Geçmişte Darüttalimi Mûsikî Cemiyeti'nde edindiği toplu program deneyimini radyoya aktaran usta müzisyen, kütüphane için binlerce notayı kendi eliyle yazdı. Günümüzde dahi Ankara Radyosu arşivlerinde bulunan notaların büyük kısmı onun el yazısının izlerini taşır.
Geleneksel üslubun sadık bir koruyucusu olarak radyoda kaliteli fasıl programları hazırlayan Kopuz, aynı zamanda çok sayıda yeni müzisyenin yetişmesine hocalık ederek katkı sağladı. Ürettiği saz eserleri ve sözlü besteleri içeren geniş külliyatı, 1949 yılında basılarak musiki dünyasına kazandırıldı. İlerleyen yaşından ötürü 1961 yılında resmi olarak emekliliğe ayrılan usta sanatçı, 7 Ocak 1968'deki vefatına kadar Türk musikisine hizmet etmeyi sürdürdü.