Fransız resim sanatının en sıra dışı isimlerinden biri olan post empresyonist ressam Henri Rousseau, 21 Mayıs 1844 tarihinde Fransa'nın Laval kentinde, mütevazı bir muslukçunun oğlu olarak dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca ülkesinin dışına hiç çıkmamasına rağmen düşsel vahşi orman resimleriyle dünya sanat tarihine adını altın harflerle yazdıran bu dahi, akademik kuralları hiçe sayan saf tarzıyla modern sanatın doğuşuna öncülük etti.
Gümrük Memurluğundan Tuvalin Büyüsüne
Gençlik yıllarında Laval Lisesi'nde eğitim gören Rousseau, genel derslerinde pek varlık gösteremese de resim ve müzik alanındaki üstün yeteneğiyle öne çıkıyordu. Lisenin ardından Angers bölgesinde bir avukatın yanında işe başlayan genç adam, iş yerinde yaşadığı adli bir sorunun mahkemeye taşınmasından kurtulmak adına 1863 yılında orduya katıldı. Askeri üniformayla geçirdiği dört yıllık zorlu hizmetin ardından babasının vefat etmesi, onun yaşam yönünü tamamen değiştirdi. 1868 senesinde Paris'e yerleşen Rousseau, burada gümrük dairesinde ikinci sınıf memurluk yaparak geçimini sağlamaya başladı. Kendisine sanat dünyasında kalıcı bir lakap kazandıracak bu iş nedeniyle dostları ve eleştirmenler tarafından ömrü boyunca Le Douanier (Gümrük Memuru) olarak anılacaktı.
Resim yapmaya ancak kırklı yaşlarının olgunluğunda ciddi bir zaman ayıran memur ressam, sanata olan tutkusu ağır basınca 1893 yılında kırk dokuz yaşındayken yıllık 1019 franklık küçük bir emekli maaşıyla devlet kapısından ayrıldı. Artık hayatının tek odağı tuvali ve fırçasıydı. Maddi açıdan zor günler geçiren sanatçı, Montparnasse'daki mütevazı atölyesinde yaşam mücadelesi verirken geçimini sağlamak için komşularının portrelerini yapıyor, çocuklara keman ve solfej dersleri veriyordu. Kişisel hayatındaki kayıplar da omzundaki yükü artırıyordu; nitekim 1888'de kaybettiği ilk eşi Clémence Boitard'ın ardından 1899'da kurduğu ikinci yuvası da Josephine Noury'nin 1903'teki vefatıyla hüsranla son buldu. Sanatçının ilk evliliğinden dünyaya gelen çocukları şunlardır:
- Antonine Louise Rousseau
- Henri Anatole Clement Rousseau
- Julia Rousseau
- Henri-Anatole Rousseau
- Julia Clemence Rousseau
Vahşi Doğanın Rüyası
Rousseau, hayatı boyunca hiçbir zaman Fransa sınırlarını aşmadı ya da gerçek bir tropikal orman görmedi. Fakat onun zihnindeki coğrafyalar, sınırların çok ötesindeydi. Eserlerindeki devasa yaprakları, egzotik bitkileri ve vahşi yaratıkları tamamen Paris'teki botanik bahçelerinden, doldurulmuş hayvan müzelerinden ve resimli çocuk kitaplarından aldığı ilhamla kurguluyordu. Akademik bir eğitim almaması, onun tuvalinde alışılagelmiş perspektif kurallarından uzak, masum ve rüyanın bizzat kendisi olan bir atmosferin doğmasını sağladı. Resimlerindeki bu çocuksu üslup başlangıçta geleneksel sanat çevreleri tarafından alaya alınsa da o, inandığı yoldan asla geri adım atmadı.
Kendi döneminin ünlü akademik ressamları Felix Augusto Clement ve Jean-Leon Gerome, Rousseau'ya doğayı tek rehberi olarak kabul etmesini öğütlediler. Sanatçı bu tavsiyeyi ömrünün sonuna dek baş tacı etti. Bu iki önemli isim ayrıca onun Louvre Müzesi'ne serbestçe girerek klasik şaheserlerin kopyalarını yapabilmesi için resmi izinler almasını kolaylaştırdı. Sanatını hobi olarak görenlere inat, içindeki sarsılmaz özgüven ve otorite hissi sayesinde 1897 yılında gelmiş geçmiş en gizemli tablolardan biri olan Uyuyan Çingene (La Bohémienne endormie) eserini tamamladı. Tablodaki gözün ötesini gören derinlik hissi, modern sürrealist hareketin de en büyük esin kaynaklarından biri oldu.
Avangardların Keşfettiği Dahi
Eserlerini 1886 yılından itibaren aralıksız olarak Salon des Indépendants'da sergileyen Rousseau'nun dehasını ilk fark edenlerden biri genç dahi Pablo Picasso oldu. Picasso, sokakta tesadüfen gördüğü bir Rousseau tablosuna hayran kalarak yaşlı ressamı arayıp buldu ve onun onuruna sanat dünyasında efsaneleşecek görkemli bir ziyafet düzenledi. Avangard sanatçılar, onun resimlerindeki saf çekiciliğe ve biçimsel özgürlüğe hayran kaldılar. 1905 yılında tamamladığı devasa boyutlardaki Antilopun Üzerine Atlayan Aç Aslan tablosu, o dönem Henri Matisse gibi genç Fovistlerin eserleriyle aynı salonda sergilendiğinde sanat dünyasında adeta bir deprem yarattı.
Sanat tarihindeki yerini her geçen gün sağlamlaştıran Rousseau, 1907 yılında ressam Robert Delaunay'ın annesi Delauney Kontesi Berthe'in siparişi üzerine ünlü Yılan Oynatıcısı tablosunu resmetti. Yaşamının son demlerine kadar rüyalarını tuvale aktarmaya devam eden bu benzersiz ruh, 2 Eylül 1910 tarihinde Paris'te 66 yaşında hayata gözlerini yumdu.