Kishakapı Kilisesi veya diğer adıyla Kartsha Kapısı Kilisesi (Gürcüce: ქარცხის კარის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde ise Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı olan Derekapı köyünde yer alan Orta Çağ'dan kalma tarihi bir Gürcü kilisesidir. Köyün eski adı Kartshakari, Kartsha Kapısı veya Kishakapı olarak bilinmektedir.
Kilisenin Tarihçesi ve Adının Kökeni
Mekanın ismi olan Kisha Kapı veya Kartsha Kapısı, Kartsha köyüne bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Gürcüce bir yer adı olan Kartsha (ქარცხა), gökçe çan çiçeğinin (Campanula tridentata) yetiştiği yer anlamına gelmektedir. Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alan kilise ve köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların bölgeyi Gürcülerden ele geçirmesiyle yeni bir döneme girmiştir. Kishakapı Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Köyün Müslüman olmasıyla kilisenin cemaatini ve işlevini yitirdiği, zaman içinde de yıkıldığı anlaşılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Yapım Tekniği
Kishakapı Kilisesi, tek nefli bir plana sahip olup, kaba yonu taşlarla dolgu duvar tekniği kullanılarak inşa edilmiştir. Yapı, geçiş sisteminde kullanılan pandantiflerden ötürü 'kubbeli salon' olarak adlandırılan mimari plana sahiptir. Kalıntılardan, kilisenin orta mekânının bir kubbe ile örtülü olduğu anlaşılmaktadır. Kubbe haricindeki bölümler ise içten beşik tonoz, dıştan ise çift pahlı çatı ile örtülmüştür. Kilisenin çatısı, kireç harcıyla tutturulmuş moloz taşlarla kaplanmıştır.
Günümüze Ulaşan Kalıntılar ve Konumu
Kishakapı Kilisesi günümüzde Derekapı köyünün girişinde, yolun sağ tarafında bir bahçe içinde konumlanmaktadır. Bu konum sebebiyle yöre halkı tarafından kilisenin bulunduğu alan 'Kilise Bağı' olarak adlandırılmaktadır. Zamana yenik düşen bu tarihi yapıdan günümüze sadece batı kolu ile güney duvarının bir kısmı ulaşabilmiştir.