Çala Kilisesi (Gürcüce: ჭალის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Uzundere ilçesinde, Uzundere kasabasının eski adı Çala olan Çaybaşı mahallesinde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kilisedir. Kilise günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olup yalnızca bazı kalıntıları mevcuttur.
Çala Kilisesi Tarihçesi
Çala Kilisesi'nin bulunduğu Çala köyü, tarihsel Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Gürcüce bir yer adı olan Çala (ჭალა), dere veya dere kenarındaki verimli toprak anlamına gelir. Eski Gürcücede ise orman anlamını taşımaktadır. Çala köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcü idaresi altındayken Osmanlıların eline geçmiştir. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Çala köyünde tamamı Müslüman olan yaklaşık 48 kişi yaşıyordu. Kilisenin cemaatinin bu tarihten önce Müslümanlaştığı, cemaatini yitiren kilisenin de zaman için harabeye dönüştüğü anlaşılmaktadır. 2016 yılında kilise büyük ölçüde yıkılmış, duvarlarının bazı bölümleri kalmıştır.
Mimari Özellikleri
Çala Kilisesi, Çaybaşı yerleşiminin 2 kilometre kuzeyinde yer alır. Tek nefli bir köy kilisesidir. Yapı dolgu duvar tekniğinde inşa edilmiştir. Duvarların iç ve dış cephelerindeki düzgün kesme taşlar günümüze ulaşmıştır. Kilisenin girişi güneyde bulunuyordu.
Apsis ve Duvar Detayları
Kilisenin apsisinde yarım dairesel iki niş yer alır. Yapının bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 4 metreyi bulmaktadır. Kesme taş malzemelerle inşa edilmiş bu Orta Çağ kilisesinin kalıntıları günümüzde de görülebilmektedir.