Erzurum Atatürk Evi Müzesi'nin Tarihçesi
Müze binası, 19. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş tarihi bir konaktır. Konak, 1915-1916 yıllarında Alman Konsolosluğu, sonrasında ise valilik binası olarak hizmet vermiştir. Erzurum'un 2 Mart 1918'de düşman işgalinden kurtulmasından sonra valilik olarak kullanılan bu binayı, Vali Ahmet Münir Bey 3 Temmuz 1919 tarihinde boşaltmıştır. Erzurum Kongresi için şehre gelen Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf Bey ve arkadaşları 9 Temmuz 1919 günü bu konağa yerleşmiş ve kongre çalışmalarını 29 Ağustos 1919 tarihine kadar 52 gün boyunca burada sürdürmüşlerdir.
Mustafa Kemal Paşa'ya Hediye Edilmesi ve Müze Süreci
Mustafa Kemal Paşa'nın Erzurum'dan ayrılmasının ardından bina yeniden vali konağı olarak kullanılmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın cumhurbaşkanı olarak 13 Eylül 1924 tarihindeki Erzurum ziyareti sırasında, Belediye Başkanı Nazif Bey evin tapusunu ve Erzurumlu bir kuyumcuya yaptırdığı altın anahtarı şehir adına Mustafa Kemal Paşa'ya hediye etmiştir. Bodrum kat, zemin kat, birinci kat ve çatı katından oluşan konak, Atatürk'ün ölümünden sonra kız kardeşi Makbule Hanım'a kalmıştır.
Bakanlığa Devri ve Açılışı
Makbule Hanım'ın ölümünden sonra 1943'te Çocuk Esirgeme Kurumu'na devredilen bina, 1980 yılına kadar bu kurum tarafından kullanılmıştır. 1984 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından Kültür Bakanlığı'na devredilen konak, gerekli onarımlar yapıldıktan sonra 3 Ekim 1984 tarihinde Atatürk Müzesi adıyla ziyaretçilerini ağırlamaya başlamıştır.
Müze Koleksiyonu ve Sergilenen Eserler
Müzenin zemin katında Kazım Karabekir ve Kazım Yurdalan'a ait eşyalar, belgeler ve fotoğraflar sergilenmektedir. Ayrıca Erzurum Müdafa-i Hukuki Milliye Cemiyeti Başkanı ve Erzurum Kongresi delegesi olan Raif Bey'e ait giysiler, silahlar, fotoğraflar ve belgeler de bu katta yer almaktadır. Envari Şarkiye gazetesinin, 1919-1921 yıllarında Erzurum'da yayımlanan Albayrak gazetesinin ve Erzurum Kongresi bildirilerinin basıldığı matbaa makinesi yine zemin katta bulunmaktadır. Birinci katın merdiven başı sahanlığında yer alan koltuk ve sehpalar Atatürk'ün Erzurum'a ikinci kez geldiği döneme ait olup, bu kattaki salonda ise Erzurum Kongresi katılımcılarının fotoğrafları ve hayatlarına ilişkin açıklamalar yer almaktadır.