Engüzek Kalesi'nin Tarihi ve Önemi
Engüzek Kalesi (diğer adlarıyla Üngüzek Kalesi veya Engüzekkapı Kalesi), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Uzundere ilçesine bağlı Dikyar köyünde yer alan, Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kaledir. Orta Çağ yazılı kaynaklarında Ağca Kala olarak geçen bu yapı, bölgedeki köyün 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden Osmanlılar tarafından ele geçirilmesiyle Osmanlı hakimiyetine girmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri kayıtlarına göre 142 haneden oluşan büyükçe bir yerleşim yeri olan Engüzek köyünün güneydoğusunda konumlanan kale, Tortum vadisindeki en önemli kale konumundaydı.
Kale, Tortum Çayı vadisini ve Çoruh Nehri kıyısından Çorgenisi vadisi boyunca gelen eski yolu kontrol ediyordu. Söz konusu yol, Çoruh kıyısında yer alan Oşnaki Kalesi'nin kontrolüne giriyordu. Engüzek Kalesi'nin kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, içerisindeki kilise yapısı bu kalenin Müslümanlar tarafından inşa edilmediğini kanıtlamaktadır.
Kalenin Mimari Özellikleri ve Günümüze Ulaşan Yapılar
Engüzek Kalesi, Dikyar köyünün Dere mahallesinde, deniz seviyesinden 1.180 metre yükseklikte, ulaşımı zor bir kayanın üzerinde kurulmuştur. Kireç harcı kullanılarak kabaca işlenmiş orta irilikte taşlarla inşa edilmiş olan yapı, 78 × 38 metre ebatlarına sahiptir. Günümüze büyük ölçüde sağlam bir şekilde ulaşan kalenin bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 30 metreyi bulmaktadır.
Kalenin yapısında dört adet kule bulunmaktadır. Kale içinde kilise, sarnıçlar, depolar, dereye ulaşan tünelden bazı kısımlar ve çeşitli yapı kalıntıları mevcuttur. Bunun yanı sıra kalenin dibinde, küçük bir derenin kıyısında Osmanlı döneminde inşa edilmiş bir hamamın kalıntısı da yer almaktadır.