Sam Mendes Kimdir?

İngiliz sinema ve tiyatro dünyasının en saygın isimlerinden biri olan Oscar ödüllü yönetmen Samuel Alexander Mendes, tiyatro sahnelerinden beyaz perdeye uzanan büyüleyici kariyeriyle tanınmaktadır. 1 Ağustos 1965 tarihinde İngiltere'nin Berkshire bölgesindeki Reading kentinde dünyaya gözlerini açan başarılı sanatçı, henüz ilk sinema filmi olan 'Amerikan Güzeli' ile beş dalda Akademi Ödülü kazanarak adını dünya sinema tarihine altın harflerle yazdırmıştır. Aile bağları edebiyatla örülü olan yönetmen, tiyatroda elde ettiği erken başarıların ardından sinemada da çığır açan yapımlara imza atmıştır. Bu başarı onun için zirveydi.

Edebiyatla iç içe bir ailede büyüyen Mendes'in babası emekli doçent James Peter Mendes, annesi ise çocuk romanı yazarı Valerie Helene Mendes'dir. Dedesi Alfred Mendes de tanınan ünlü bir yazardı. Sanatçı henüz beş yaşındayken anne ve babası boşandı. Magdalen College School ve Cambridge Üniversitesi'ndeki eğitim süreçleri onun sanatsal gelişimine zemin hazırladı.

Tiyatro Sahnelerinde Parlayan Bir Deha

Tiyatro sahneleri, Mendes'in yönetmenlik yeteneklerini sergilediği ve olgunlaştırdığı ilk er meydanı oldu. Tiyatro Mendes için ilk göz ağrısıydı. Efsanevi oyuncu Judi Dench'in rol aldığı, Çehov'un 'Vişne Bahçesi' (The Cherry Orchard) uyarlamasıyla ilk deneyimini kazandı. Henüz yirmi beş yaşına gelmeden bu dev prodüksiyonu yönetmesi Critics' Circle Theatre Award ile taçlandırıldı.

Bu başarının ardından Royal Shakespeare Company bünyesinde Simon Russell Beale başrollü 'Troilus ve Cressida', 'III. Richard' ve 'Fırtına' (The Tempest) oyunlarını sahneye koydu. Eleştirmenler bu sahnelemelerde göze çarpan zeka ve stili övdü. Royal National Theatre çatısı altında ise Edward Bond, Jim Cartwright, Harold Pinter ve Shakespeare'in eserlerini seyirciyle buluşturdu. Sahnelenen eserler izleyicilerden tam not aldı.

Donmar Warehouse'un sanat yönetmenliğini 1992'de üstlenen Mendes, açılışı Sondheim'ın 'Assassins' eseriyle yaptı. Bu eser Donmar Warehouse'un açılış oyunuydu. 1994'te London Palladium'da sahnelediği 'Oliver!' tam dört yıl gösterimde kalarak salondaki en uzun soluklu yapıt oldu. Aynı yıl prestijli 'Cabaret' müzikalini yönetti. Bu başarılı eser ona üst üste iki yıl Olivier Award getirdi. Cabaret'yi 1998'de Broadway'e taşıdığında yapıt dört Tony Awards kazandı. Sanatçı bu süreçte çok prestijli ödüller kazandı. Aynı yıl Nicole Kidman ve Iain Glen başrollü 'The Blue Room' adlı oyunu da sahneledi.

Hollywood'da Zirveye Tırmanış: Amerikan Güzeli

Tiyatrodaki eşsiz başarılarının ardından Mendes, 1999 yılında sinema dünyasına adım atarak kariyerinin en büyük dönüm noktasını yaşadı. Alan Ball imzalı, Amerikan rüyası ve insan ilişkilerini dramatik dille eleştiren 'Amerikan Güzeli' (American Beauty) filminin yönetmen koltuğuna oturdu. Kevin Spacey ve Annette Bening'in başrollerini paylaştığı bu başyapıt, Mendes'in ilk uzun metrajlı sinema filmi olmasına rağmen sinema dünyasını adeta sarstı. Amerikan Güzeli sinema dünyasında çığır açtı. Film, Akademi tarafından beş dalda Oscar ile ödüllendirilirken, dünya genelindeki festivallerden seksen dokuz ödül topladı.

Bu başarının ardından sinema kariyerini seçkin yapıtlarla sürdüren ünlü yönetmen, 2002 yılında Tom Hanks, Jennifer Jason Leigh ve Liam Aiken gibi yıldız isimleri bir araya getirdiği 'Azap Yolu' (Road to Perdition) filmini yönetti. Görsel estetiğiyle büyüleyen bu dramatik yapım da en iyi sinematografi dalında Oscar heykelciğini kucakladı. Azap Yolu sinematografisiyle izleyicileri büyüeledi.

Yönetmenin sinema kariyerindeki en önemli yapıtları arasında şunlar yer almaktadır:

• Amerikan Güzeli (American Beauty) - 1999 yılında gösterime giren bu yapıt, usta ismin sinema arenasındaki ilk çıkış filmi olma özelliğini taşır.
• Azap Yolu (Road to Perdition) - 2002 yılında vizyona giren ve sinematografik başarısıyla Oscar kazanan bir diğer başyapıttır.
• Jarhead - 2005 yılında seyirciyle buluşan, Körfez Savaşı'ndaki askeri deneyimleri çarpıcı bir üslupla ele alan etkileyici bir filmdir.

Yapımcılık, Tiyatroya Dönüş ve Yeni Projeler

Sinemadaki başarılarına rağmen tiyatro tutkusundan kopamayan Mendes, 2003 yılında sahnelere geri dönerek 'Vanya Dayı' (Uncle Vanya) ve 'On İkinci Gece' (Twelfth Night) oyunlarını yönetti ve her iki çalışmasıyla da en iyi yönetmen ödüllerine layık görüldü. Aynı yıl Bernadette Peters'ın yer aldığı 'Gypsy' müzikalini Broadway sahnesine taşıdı. İzleyiciler bu oyunu çok sevdi. Sanatsal bağımsızlığını güçlendirmek amacıyla Pippa Harris ve Caro Newling ile güçlerini birleştirerek Neal Street Productions adlı tiyatro ve sinema yapım şirketini kurdu. Şirket hem sinema hem tiyatro projeleri üretti. Mendes her iki alanda da başarısını kanıtladı.

2005 yılında ise Körfez Savaşı'na katılan Anthony Swofford'un anılarını temel alan, başrollerinde Jake Gyllenhaal, Jamie Foxx, Kevin Foster, Lo Ming ve James Morrison'ın yer aldığı 'Jarhead' filmiyle askeri psikolojiyi ve savaşın etkilerini beyaz perdeye aktardı. Ünlü sinemacı son dönemde ise özgün şarkı yazarı ve yorumcu Rufus Wainwright'ın hayatını konu alan belgesel projesi üzerindeki titiz çalışmalarını sürdürmektedir.