1945 yılının sıcak bir Temmuz gününde İzmir'de dünyaya gelen Baskın Oran, Türkiye'nin son yarım asırlık entelektüel ve siyasi tarihine damgasını vurmuş en üretken akademisyen ve yazarlardan biridir. Akademik kariyerini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde (Mülkiye) şekillendiren tecrübeli bilim insanı; milliyetçilik, azınlık hakları ve Türk dış politikası alanlarındaki derinlikli çalışmalarıyla kamuoyunun yakından tanıdığı saygın bir isim haline gelmiştir. Hayatı boyunca pek çok sivil ve akademik inisiyatifte öncü roller üstlenen Oran, 2013 yılında barış sürecinde görev alan Akil İnsanlar heyetinde yer alarak toplumsal uzlaşı arayışlarına doğrudan katkı sunmuştur.
İzmir'den Mülkiye'ye Ulaşan Akademik Yolculuk
Baskın Oran'ın eğitim hayatı, İzmir Alsancak'taki Saint Joseph Fransız Ortaokulu'nda 1956 ile 1960 yılları arasında aldığı eğitimle temellenmiştir. Orta öğreniminin ardından İzmir Atatürk Lisesi'ne devam eden Oran, buradan 1963 senesinde mezun olmuştur. Eğitimindeki başarısı ona o dönem büyük bir fırsat sunmuş ve lise son sınıfı burslu olarak Amerika Birleşik Devletleri'nin San Francisco kentindeki San Gabriel Lisesi'nde okuma şansı elde etmiştir. Amerika dönüşü, Türkiye'nin en köklü eğitim kurumlarından biri olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne girerek 1964-1968 yılları arasında lisans derecesini almıştir. Eğitim basamaklarını hızla tırmanan genç akademisyen, 1969 yılında başladığı doktora çalışmalarını 1974 senesinde başarıyla tamamlamıştır.
Doktora derecesini almasının hemen ardından uluslararası alanda kendini geliştirmeyi sürdüren Oran, 1974-1975 döneminde İsviçre'nin Cenevre kentinde uluslararası azınlık meseleleri üzerine araştırmalar yürütmüştür. Akademik kariyerinin ilk resmi adımını ise henüz doktora sürecindeyken, 1969 yılında mezun olduğu Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde Uluslararası İlişkiler asistanı olarak atmıştır. Bilimsel odak noktasını milliyetçilik teorileri, azınlık hakları, Türk dış politikasının yönelimleri ve din ile devlet arasındaki ilişkiler olarak belirlemiştir.
Siyasi Çalkantılar, Zorunlu Ayrılıklar ve Geri Dönüş
Türkiye'nin çalkantılı siyasi iklimi, Baskın Oran'ın akademik yolculuğunu da derinden etkilemiştir. 6 Kasım 1982 tarihinde, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) kararıyla üniversitedeki görevinden uzaklaştırılan Oran, hukuk mücadelesine girişmiştir. Ankara İdare Mahkemesi'nin lehte verdiği karar sonucu 20 Temmuz 1983'te görevine iade edilmiş olsa da, aynı gün 12 Eylül askeri yönetiminin çıkardığı 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu kapsamında yeniden görevinden el çektirilmiştir. Bu engellemelere rağmen yılmayan Oran, uzun süren bir hukuki sürecin ardından, Danıştay Genel Kurulu'nun verdiği karar doğrutusunda ancak Ekim 1990'da SBF'deki kürsüsüne yeniden kavuşabilmiştir.
Kürsüsüne dönüşünün ardından akademik çalışmalarına hız veren Oran, 1991 yılında doçent unvanını, 1997 yılında ise profesör unvanını almıştır. 1994-1995 yılları arasında Dokuz Eylül Üniversitesi bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak dersler vermiştir. Uzun yıllar başarıyla yürüttüğü Uluslararası İlişkiler anabilim dalı başkanlığı görevinden 2006 senesinde, kendi isteği doğrultusunda erken emekli olarak ayrılmıştır.
Emeklilik döneminde de akademik heyecanını kaybetmeyen profesör, aynı yıl İngiltere'de bulunan saygın Oxford Üniversitesi St. Anthony's College'da misafir araştırmacı olarak kalmıştır. Türkiye'ye döndükten sonra akademik faaliyetlerine ara vermeksizin devam eden Oran, 2007 yılında Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi bünyesinde misafir öğretim üyesi sıfatıyla 'Milliyetçilik, Küreselleşme, Azınlıklar' dersini vermeye başlamıştır.
Medya Çalışmaları, Siyasi Girişimler ve Toplumsal Davalar
Akademisyenliğinin yanı sıra güçlü bir yazar ve entelektüel kimliğe sahip olan Baskın Oran, yayıncılık ve medya dünyasında da aktif roller üstlenmiştir. 1985 ile 1990 yılları arasında Ana Britannica ansiklopedisinde redaktörlük yapmış, çeşitli yayın organlarında kalem oynatmıştır. Haftalık Radikal İki gazetesinde 2007'den, haftalık Agos gazetesinde ise Şubat 2000'den itibaren köşe yazarlığı yapmaktadır. Bununla birlikte, 2006 yılında aylık Hayvan dergisinde, 2004-2006 döneminde gündelik Birgün gazetesinde köşe yazarlığı yapmıştır. Ayrıca 1985 ile 2000 yılları arasında Büyük Meclis, Yeni Gündem, İkibin'e Doğru, Yüzyıl, Tempo ve Aydınlık gibi mecralarda da yazıları yayımlanmıştır.
Oran'ın toplumsal alandaki en ses getiren çalışmalarından biri, 2003 yılında üstlendiği Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu Azınlık Hakları ve Kültürel Haklar Çalşma Grubu Başkanlığı döneminde gerçekleşmiştir. Ekim 2004'te kurul tarafından kabul edilen Azınlık Hakları ve Kültürel Haklar Raporu'nun kaleme alınmasında oynadığı başrol, hakkında TCK'nın 216. ve 301. maddelerinden davalar açılmasına neden olmuştur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararıyla 216'dan beraat etmiş, 301. maddeden tekrar yargılamaya ise dönemin Adalet Bakanı izin vermemiştir.
Uluslararası alanda da aktif olan Baskın Oran, 1999-2009 yılları arasında Avrupa Konseyi ırkçılık ve İlgili Hoşgörüsüzlüğe Karşı Avrupa Komisyonu (ECRI) nezdinde Ulusal İrtibat Görevlisi sorumluluğunu üstlenmiştir. Siyaset sahnesine de adım atan Oran, 2007 yılı seçimlerinde İstanbul 2. Bölge'den bağımsız milletvekili adayı olarak yarışmış ancak meclise girmeye hak kazanamamıştır. 15 Aralık 2008 tarihinde Ahmet İnsel, Ali Bayramoğlu ve Cengiz Aktar gibi isimlerle birlikte binin üzerinde aydının katıldığı Ermenilerden Özür Diliyoruz kampanyasını başlatmıştır. Bu girişim bağlamında yabancı basına verdiği röportajlarda, eğitim sisteminin yol açtığı bilgi eksikliği ve tarihsel önyargılar üzerine eleştirilerini dile getirmiştir.
2013 yılına gelindiğinde, Ak Parti Hükümeti tarafından açıklanan ve barış sürecini yönetecek olan 63 kişilik Akil İnsanlar listesine Ege Bölgesi'nden girmeyi başarmıştır. Kişilik özellikleri ve bağlantıları açısından, eski Milli Eğitim Bakanlarından Dr. Reşit Galip'in torunu Feyhan Hanım ile evli ve üç çocuk babasıdır. İleri düzeyde İngilizce ve Fransızca bilen Oran'ın kızı Sırma Oran ise Fransa'nın Lyon kentinde yaşamakta ve burada aktif olarak siyasi çalşmalarda yer almaktadır.
Başlıca Kitapları ve İlgi Alanları
Baskın Oran'ın entelektüel üretkenliği, kaleme aldığı çok sayıda akademik ve edebi eserde kendini göstermektedir. Özellikle milliyetçilik, küreselleşme, azınlık hakları, devlet-din ilişkileri ile Türk dış politikası konularında uzmanlaşan yazarın kaleme aldığı kitaplar şunlardır:
- "M. K." Adlı Çocuğun Tehcir Anıları
- Atatürk Milliyetçiliği Resmi İdeoloji Dışı Bir İnceleme
- Az Gelişmiş Ülke Milliyetçiliği Kara Afrika Modeli
- Dalavera Memet'in Bodrum Tarihi
- Devlet Devlete Karşı
- Enişte Gözüyle Bodrum
- Kalkık Horoz
- Çekiç Güç ve Kürt Devleti
- Kenan Evren'in Yazılmamış Anıları (1989)
- Kenan Evren'in Yazılmamış Anıları Son Defter (1990)
- Küreselleşme ve Azınlıklar
- Nerde O Eski Mahpushaneler!
- Türk - Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu
- Türkiye'de Azınlıklar
- Yunanistan'ın Lozan İhlalleri