Kenan Evren Kimdir?

Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi ve askeri tarihine yön veren Kenan Evren, 17 Temmuz 1918'de Manisa Alaşehir'de doğdu. Balkan göçmeni olan Hayrullah Evren ile Naciye Evren'in dördüncü ve son çocuğudur. Genelkurmay Başkanlığına kadar uzanan parlak askeri kariyerinin ardından, 12 Eylül 1980 askeri darbesine liderlik ederek ülke yönetimini doğrudan eline almış ve Türk siyasi tarihinin en çok konuşulan figürlerinden biri haline gelmiştir. Yedi yıl boyunca cumhurbaşkanlığı yapan Evren, 9 Mayıs 2015'te Ankara'da 97 yaşında hayata veda etmiştir.

Askeri Eğitim ve Yükseliş Yılları

İlk öğrenimini Alaşehir'de, ortaokulu Manisa'da ve liseyi İstanbul'daki Maltepe Askeri Lisesi'nde tamamlayarak askeri yaşama adım atmıştır. 1938 yılında Kara Harp Okulu'ndan topçu asteğmen rütbesiyle mezun oldu. Şubat 1939'da ise teğmen rütbesini aldı. 1940 yılında Topçu Okulu'nu bitirdikten sonra ordu bünyesinde çeşitli birliklerde görev yaptı. Ağustos 1942'de üsteğmenliğe yükselen Evren, 1946'ya kadar batarya takım komutanlığı görevlerini yürüttü. 1946 yılında girdiği Kara Harp Akademisi'ni ise 1949 yılında kurmay yüzbaşı rütbesiyle bitirdi.

Ardından Genelkurmay bünyesinde ve Kara Harp Akademisi'nde öğretmenlik gibi kritik görevler üstlendi. Kore Savaşı sonrasında Güney Kore'de kalan Türk Tugayı'nda kurmay başkanı olarak hizmet verdi. Yurda döndükten sonra Ordu Donatım Okulu ve 2. Ordu bünyesinde harekat eğitim başkanlıklarında bulundu. Bu dönemde 227. Piyade Alayı komutanlığı ve 9. Kolordu kurmay başkanı yaptı. 1964 yılında tuğgeneralliğe terfi ederek general sınıfına adım attı. 1967'de tümgeneral, 1970'te korgeneral ve nihayet 1974'te orgeneral rütbesine ulaştı. Ege Ordusu komutanlığı yaptığı dönemde askeri bürokraside çok önemli bir isim haline geldi.

Komuta Kademesi ve 12 Eylül Süreci

1977 yılında askeri komuta kademesinde yaşanan büyük kriz, onun önünü beklenmedik şekilde açmıştır. 1 Mayıs 1977 olaylarının ardından darbe hazırlığı iddiasıyla Kara Kuvvetleri Komutanı Namık Kemal Ersun ve 200 askerin resen emekliye sevk edilmesi büyük yankı uyandırmıştır. Bunun üzerine yeni Kara Kuvvetleri Komutanı'nın kim olacağı hususunda Başbakan Süleyman Demirel ile Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk arasında büyük bir uzlaşmazlık baş göstermiştir. Korutürk'ün istediği Adnan Ersöz ile Demirel'in desteklediği Ali Fethi Esener'in emekliye ayrılması, en kıdemli orgeneral konumundaki Kenan Evren'i Eylül 1977'de Kara Kuvvetleri Komutanlığı makamına taşımıştır. Kısa süre sonra, 6 Mart 1978 tarihinde TSK'nın zirvesine, Genelkurmay Başkanlığı'na atandı.

Ülkedeki kaos ortamına karşı 27 Aralık 1979'da cumhurbaşkanına gönderilen tarihi uyarı mektubuna komutanlarla birlikte imza koydu. Mektup, iki büyük siyasi partinin uzlaşarak ülkeyi birlikte yönetmesini öneriyordu. Tarihler 12 Eylül 1980'i gösterdiğinde, komuta kademesiyle birlikte yönetime el koyarak Milli Güvenlik Konseyi'ni kurdu. Evren liderliğindeki bu askeri konsey şu isimlerden oluşuyordu:

• Orgeneral Nurettin Ersin (Kara Kuvvetleri Komutanı)
• Orgeneral Tahsin Şahinkaya (Hava Kuvvetleri Komutanı)
• Oramiral Nejat Tümer (Deniz Kuvvetleri Komutanı)
• Orgeneral Sedat Celasun (Jandarma Genel Komutanı)

Konseyin lideri olarak devlet başkanlığı görevini üstlenen Evren, meclisi ve hükumeti feshettikten sonra tüm ülkede sıkıyönetim ilan etti. Eski Deniz Kuvvetleri komutanı Bülend Ulusu'yu yeni hükumeti kurmakla görevlendirdi. Askeri müdahalenin amaçlarını halka anlatmak için kapsamlı yurt gezilerine çıktı. Danışma Meclisi tarafından hazırlanan ve konseyin denetiminden geçen anayasanın kabulü için yoğun propagandalar yaptı.

Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Emeklilik

Büyük tartışmalar eşliğinde hazırlanan ve 7 Kasım 1982 tarihindeki halk oylamasında yüzde 91.37 oranında kabul edilen yeni anayasa uyarınca yedi yıllık süre için Türkiye Cumhuriyeti'nin 7. Cumhurbaşkanı sıfatını kazanmıştır. Bu süreçte devlet başkanlığı ile Genelkurmay başkanlığı görevlerini birlikte yürütmeyi sürdürdü. 1 Temmuz 1983 tarihinde Genelkurmay Başkanlığı görevini devrederek orduya veda etti ve emekliye ayrıldı. Yedi yıllık cumhurbaşkanılığı süresi 9 Kasım 1989'da dolunca görevini Turgut Özal'a devretti.

Yargılanması ve Vefatı

Siyaset sahnesinden çekildikten uzun yıllar sonra, 12 Eylül askeri darbesini gerçekleştirdiği gerekçesiyle hakkında tarihi bir dava açılmıştır. Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi, 18 Haziran 2014'te anayasal düzeni ve meclisi ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan Evren'i müebbet hapse mahkum etti. Kararla birlikte orgenerallik rütbesinin erliğe düşürülmesine hükmedildi. Kararın temyiz incelemesi sürerken hayatını kaybetti. Sekine Evren ile evliliğinden üç çocuk babası olan siyasetçi, Ankara GATA'da hayata gözlerini yumdu.