Dr. Reşit Galip (Mustafa Reşit Baydur), 1893 yılında Rodos'ta dünyaya gelmiş, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitim ve kültür alanındaki dönüşümüne yön vermış vizyoner bir hekim, siyasetçi ve eski Milli Eğitim Bakanı'dır. Eğitim hayatını ve kariyerini ülkesinin bağımsızlık ve çağdaşlaşma mücadelesine adayan Galip, nesiller boyu okullarda okutulan Andımız'ın kaleme alınmasında ve modern yükseköğretimin temelini atan 1933 Üniversite Reformu'nun gerçekleştirilmesinde başrolü oynamıştır. Genç yaşta Ankara'da yaşama veda eden idealist devlet adamı, geride Cumhuriyet aydınlanmasının simgeleşmiş adımlarını miras bırakmıştır.
Cephelerden Köylere Uzanan Mücadele Yılları
Rodos Mahkeme Reisi Mehmet Galip Bey ile Münevver Hanım'ın evladı olan Reşit Galip, ilk ve orta öğrenimini doğduğu adada tamamlamıştır. Lise yıllarında İzmir'e geldi. Şehirdeki St. Jean Baptiste Koleji'nde bir süre okudu. Ardından Fransız Koleji'nden 1911 yılında mezun oldu. Yükseköğrenim için İstanbul'a giderek Mekteb-i Tıbbiye'ye kaydoldu. Buradan 1917'de hekim olarak mezun oldu. Mezuniyetin ardından aynı fakültede asistanlık yaptı. Öğrencilik yıllarında bile dur durak bilmeyen Galip, arkadaşları için "Hakikat" gazetesi ile "Sivrisinek" adında bir karikatür dergisi çıkardı. Ayrıca çeşitli gazetelerde makaleleri yayımlandı. Vatan savunmasına genç yaşta atılan idealist tıp öğrencisi, Balkan Harbi'ne gönüllü katılarak yaralandı. Ardından Birinci Dünya Savaşı'nda hekimlik yaptı. Çatalca ve Kafkasya cephelerinde aktif savaştı. Erzurum'da hastalanınca geri dönmek zorunda kaldı. Büyük savaştan sonra İstanbul'a "Köycüler" cemiyetini kuran Galip, Kurtuluş Savaşı başlayınca yol arkadaşı Doktor Hasan Ferit Cansever ile Tavşanlı köylerinde milli mücadeleyi anlattı.
Siyaset Arenası ve Mersin Yılları
Sakarya Savaşı'nın ardından Ankara'da Sağlık Bakanlığı bünyesinde Hıfz-ı Sıhha Dairesi Başkanlığı'na atanan Reşit Galip, kısa süre sonra kendi isteğiyle 5 Aralık 1921'de Mersin hükümet doktoru olarak tayin edilmiştir. 1924 yılında Gaziantep Sıhhiye Müdürlüğü teklifini reddetti. Görevinden istifa ederek Mersin'de serbest doktorluğa başladı. Hekimliğinin yanı sıra "Yeni Mersin" gazetesinde başyazarlık yapmış, "Yeni Adana" gazetesinde de etkili makaleler kaleme almıştır. Yazılarında her fırsatta köylere hizmet götürülmesinin ve köylünün eğitilmesinin Anadolu'nun kurtuluşu için en temel şart olduğunu savunmuştur. Bu dönemde Lozan Antlaşması sonrasında kurulan Türk-Yunan Mübadele Komisyonu'nda delege olarak aktif rol almıştır. Siyasi kariyeri ise 1925 yılındaki ara seçimlerde General İzzettin Çalışlar'ın istifasıyla boşalan Aydın milletvekilliği'ne seçilmesiyle başlamıştır. Meclise girdikten sonra patlak veren Şeyh Said İsyanı sırasında Ankara İstiklal Mahkemesi'nde üye olarak görev yapmıştır. Siyasi arenadaki etkinliğini 3. ve 4. dönem milletvekilliğiyle sürdüren Galip, Türk Ocakları Merkez Heyeti Başkan Vekilliği yapmış, Türk Tarihi Tetkik Encümeni ve Türk Tarih Kurumu genel sekreterliği görevlerinde bulunmuştur. Aynı zamanda CHP GYK üyeliği yapmış ve Halkevleri'nin kuruluş sürecine doğrudan yön vermiştir. Sonrasında Türk Dil Kurumu'na dönüşecek olan cemiyette de görev alan aydın hekim, "Öz Dilimiz" dergisinin başyazarlığını yürütmüştür.
Eğitimde Devrim: Andımız ve Üniversite Reformu
Tarihler 19 Eylül 1932'yi gösterdiğinde, Reşit Galip Milli Eğitim Bakanı olarak göreve getirilmiştir. Bakanlık koltuğuna oturur oturmaz, ilkokul çağındaki çocuklara Cumhuriyet idealini ve Atatürk ilkelerini aşılayacak adımlar atmıştır. Cumhuriyet'in 10. yılı kutlanırken, 23 Nisan 1933 sabahı kendi çocuklarına okuttuğu ve ardından Çocuk Haftası açılışında tekrarladığı "Andımız", yayımlanan bakanlık genelgesiyle tüm okullarda zorunlu kılınmıştır. Bakanlığı döneminde sadece bununla kalmamış; Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Milli Kütüphane ve İlimler ve Sanatlar Akademisi'nin kurulması yönünde tarihi kararlar aldırmıştır. Türk yükseköğretimini çağdaş düzeye ulaştırmak amacıyla 1933 yılında büyük bir Üniversite Reformu gerçekleştirmiştir. Bu reform doğrultusunda köhneleşen Darülfünun lağvedilmiş ve 31 Mayıs 1933'te çıkarılan kanunla yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Ne var ki, yeni kurumun akademik kadrosunun belirlenmesi sürecinde yükselen yoğun eleştiriler üzerine, Reşit Galip 13 Temmuz 1933 tarihinde bakanlık görevinden istifa etmek zorunda kalmıştır.
Veda, Aile Hayatı ve Andımız'ın Değişim Tarihi
Özel hayatında Zübeyre Hanım ile evli olan ve bu evlilikten üç kız çocuk babası olan Reşit Galip, ne yazık ki 5 Mart 1934 tarihinde, henüz 41 yaşındayken Ankara'da zatürreden hayatını kaybetmiştir. Erken vedası Türk eğitim dünyasında derin bir boşluk yaratırken, ismi Ankara ve Nazilli'deki caddelerde yaşatılmıştır. Onun en büyük mirası olan Andımız ise yıllar içinde çeşitli değişimlerden geçmiştir.
Bu değişimleri ve andımızın tarihi serüvenini şu şekilde özetlemek mümkündür:
- 1933 İlk Metin: Talim Terbiye Kurulu'nun 10 Mayıs 1933 tarihli ve 101 sayılı kararı doğrultusunda okutulan ilk andımızda "budunumu" kelimesi yer almaktadır ve "Türküm, doğruyum, çalışkanım..." şeklinde başlayıp "Varlığım, Türk varlığına armağan olsun" şeklinde son bulmaktadır. 1972 Düzenlemesi: 29 Ağustos 1972 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan ilkokullar yönetmeliği çerçevesinde "budunumu" ifadesi "milletimi" yapılmış, metne Ulu Önder Atatürk'e bağlılık andı ile "Ne mutlu Türküm diyene!" vecizesi eklenmiştir.1997 Revizyonu: İlköğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde son şeklini alan metinde "yasa" kelimesi yerine "ilke" kelimesi getirilmiş ve modern öğrenci andı formatına kavuşmuştur.
- 2013 Yürürlükten Kaldırılması: 8 Ekim 2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan karar doğrultusunda, dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan demokratikleşme paketi kapsamında okullarda okunması tamamen sonlandırılmıştır.