Geleneksel Anadolu kültürünün en özgün temsilcilerinden biri olan halk ozanı Nesimi Çimen, 1 Ocak 1931 tarihinde Adana’nın Saimbeyli ilçesinde hayata gözlerini açtı. Yaşamı boyunca göğsünde taşıdığı curasıyla Alevi-Bektaşi deyişlerini geniş kitlelere ulaştıran sanatçı, toplumsal barışı ve sevgiyi odağına alan eserleriyle tanındı. 2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas’taki Madımak Oteli yangınında trajik biçimde hayatını kaybeden Çimen, geride bıraktığı derlemeler ve unutulmaz ezgilerle Türk halk müziği mirasında silinmez bir iz bıraktı.
Zorlu Gençlik Yılları ve Sanatın İlk Kıvılcımları
Adana'da dünyaya geldikten sonra ailesiyle birlikte Kayseri'nin Sarız ilçesine göç eden Nesimi Çimen, burada hayata tutunabilmek adına bir köy ağasının yanında maraba olarak emek vermeye başladı. Toprakla ve doğayla iç içe geçen bu zorlu tarım işçiliği döneminde, henüz 12 yaşındayken saz çalmaya başlayarak içindeki müzik yeteneğini keşfetti. Bu süreçte ağanın kızı Dilber'e derinden aşık oldu. Bu imkansız aşk karşısında pes etmeyen genç aşıklar, çareyi Kayseri'den kaçarak Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesine bağlı Sevdili Köyü'ne sığınmakta buldular.
Anadolu Aleviliğinin ve köklü ozanlık geleneklerinin son derece canlı yaşandığı Sevdili Köyü, onun müzikal kimliğinin ve kültürel birikiminin olgunlaşmasında adeta bir okul vazifesi gördü. Bu bölgede uzun yıllar boyunca ikamet ederek Alevi inancının ve felsefesinin derinliklerini özümseme fırsatı elde etti. Zaman içerisinde ailesiyle birlikte İstanbul'a taşınma kararı alan müzisyen, dönemin ekonomik şartları gereği işçi olarak Almanya'ya gitmek için çeşitli girişimlerde bulundu. Ancak yaşadığı nefes darlığı problemi sebebiyle bu hayalini gerçekleştiremedi. Bu engelin ardından göç rotasını bu kez Osmaniye'nin Kadirli ilçesine çevirdi.
Yaşar Kemal ile Kesişen Yollar ve Ozanlığa Adım
Osmaniye'de edebiyat dünyasının dev ismi Yaşar Kemal ile yolları kesişen Nesimi Çimen, yazarın sunduğu destek sayesinde bir fabrikada iş bularak çalışmaya başladı. Ancak buradaki işçilik kariyeri uzun sürmedi. Fabrikada patlak veren grevde işçilerin liderliğini üstlenince iş akdi feshedildi. Yaşanan bu olumsuz gelişme, onun profesyonel anlamda ozanlık mesleğine adım atmasına vesile oldu; ailesinin geçimini artık sadece sazı ve sözüyle kazanmak zorundaydı. Ozanlık kariyerini sürdürürken 1967 yılında Tunceli'de sahnelenen Pir Sultan Abdal tiyatro oyununda rol aldı ve sahnedeyken deyişler seslendirdi.
Gösteri sırasında salonda büyük bir arbede ve olaylar zinciri çıkması üzerine, sahne arkadaşları Tuncer Necmioğlu ve Ayberk Çölok ile birlikte kolluk kuvvetleri tarafından gözaltına alındı. Gözaltı sürecinde maruz kaldığı kötü muamele sonucunda bıyıklarının yarısı tek tek yolunmuş bir halde serbest bırakılan sanatçı, bu travmatik olayın ardından ailesiyle birlikte İstanbul'un Zeytinburnu ilçesindeki mütevazı bir gecekonduya yerleşti.
Bu mütevazı ev, zamanla dönemin aydınları, yazarları ve sanatçıları için adeta entelektüel bir buluşma noktasına dönüştü. Bu mesken adeta bir sanat okuluydu. Ozanın Zeytinburnu'ndaki gecekondusunda konaklayan ve Türk kültür-sanat hayatına yön veren isimlerden bazıları şunlardır:
- Edebiyat dünyasından Yaşar Kemal ve İlhan Selçuk
- Sinema dünyasından Yılmaz Güney, Atıf Yılmaz ve Ali Özgentürk
- Siyaset dünyasından Behice Boran, Mehmet Ali Aybar ve Harun Karadeniz
- Halk müziğinden Mahzuni Şerif, Aşık İhsani ve Emekçi
Cura ile Yükselen Özgün Bir Ekol ve Kültürel Miras
Zeytinburnu'ndaki buluşmaların yanı sıra yönetmen Atıf Yılmaz'ın ricasını kırmayan Nesimi Çimen, Murad'ın Türküsü isimli sinema filminde küçük bir rolde kamera karşısına geçerek oyunculuk deneyimi yaşadı. Bu filmde ufak bir rol üstlendi. Gençlik yıllarından itibaren halk ezgilerine büyük ilgi duyan sanatçı, Anadolu'nun dört bir yanından yaptığı titiz türkü derlemeleriyle de tanındı. Topladığı bu değerli folklorik ögeleri radyo arşivlerine kazandırarak kültürel mirasın korunmasına öncülük etti. Şah İsmail Hatayi ve Pir Sultan Abdal gibi usta ozanların yüzyıllık nefeslerini kendine has yorumuyla yeniden canlandırdı.
Onu dönemindeki diğer tüm ozanlardan ayıran en belirgin özelliği, eserlerini klasik bağlama yerine göğsünde taşıdığı cura eşliğinde seslendirmesi oldu. Cura çalmada adeta bir efsane haline geldi. Bu küçük ama tiz sesli enstrümandaki olağanüstü icra yeteneği sayesinde kısa sürede büyük bir ün kazandı. Sadece ustaların nefeslerini yorumlamakla kalmayan sanatçı, toplumsal meseleleri ve insan sevgisini işlediği kendi deyişlerini de üreterek geniş kitlelere ulaştırdı. Sanatçının derlediği eserler arasında Kayseri yöresine ait Ayrılık Hasreti Kar Etti Cana ve Tunceli yöresinden derlediği Bu Dünyanın Devranına parçaları yer alırken; sözü ve müziği tamamen kendisine ait olan Barış Güvercini eseri barışçı felsefesinin en somut kanıtı oldu.
Sanatçının mirası ailesiyle yaşamaya devam etti. Kendisi gibi sanat yolunu seçen oğlu Mazlum Çimen balet ve müzisyen olarak başarılı işlere imza atarken, torunu Saki Çimen ise piyanist olarak müzik dünyasında yerini aldı. Türk halk müziğinin bu ulu çınarı, 2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas Katliamı olarak tarihe geçen karanlık olayda hayatını kaybetti. Madımak Oteli'nin kundaklanması sonucu 35 kişinin can verdiği faciada yaşamını yitiren ozanın eşi Makbule Çimen ise ağır yaralı olarak kurtulmayı başardı. Naaşı İstanbul'a getirilerek Karacaahmet Mezarlığı'nda sonsuzluğa uğurlanan ozan, insan sevgisini haykıran curasıyla hafızalardaki yerini korumaktadır.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nesimi Çimen maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.