Türk sinema tarihinin en etkili figürlerinden biri olan Yılmaz Güney, 1 Nisan 1937 tarihinde Adana'nın Yenice köyünde dünyaya gözlerini açtı. Asıl adı Yılmaz Pütün olan sanatçı; oyunculuk, yönetmenlik ve yazarlık gibi pek çok alanda ürettiği sol perspektifli eserlerle toplumsal mücadeleyi beyaz perdeye taşıdı. Yoksul işçi sınıfının ve ezilen halk kesimlerinin yaşadığı zorlukları filmlerine konu eden usta isim, 9 Eylül 1984'te Paris'te yaşama veda etti. Hayatı boyunca hem sanatsal başarıları hem de siyasi duruşuyla fırtınalar koparan yönetmen, Türk sinemasını uluslararası arenada temsil etmeyi başardı. Kariyerine sığdırdığı unutulmaz yapıtlar ve aldığı cezalarla adından her dönem söz ettirdi.
Topraktan Beyaz Perdeye Uzanan Bir Yaşam Hikayesi
Zaza kökenli babasının Şanlıurfa'dan, Kürt kökenli annesinin ise Muş'tan başlayan göç hikayesi, ailelerin kan davası nedeniyle Adana'ya kaçmasıyla son bulmuş ve usta sanatçı bu kentte dünyaya gözlerini açmıştır. Anneleri Güllü, Birinci Dünya Savaşı sırasındaki Rus işgalinden kaçarak Siverek'e yerleşmişti. Babası Hamit ile burada evlenen annesi, zorunlu göç sonrası yeni hayatlarını Adana'da kurdular. Yılmaz Güney, tarımla uğraşan bu ailenin iki çocuğundan biriydi. Zorlu bir çocukluk geçirdi. Geçinebilmek adına simit sattı, pamuk tarlalarında çalıştı ve at arabası sürdü. Lise çağlarında açık hava sinemalarına ilgi duyan Güney, bisikletiyle film bobinleri taşıyarak sinema sektörüyle ilk temasını kurdu. Adana'da edindiği bu erken tecrübeler, onun ileride yapacağı filmlerin temel mayasını oluşturacaktı. Üniversite eğitimi için 1957 yılında Ankara'ya gitse de sinema tutkusu ağır basınca okulu bırakıp İstanbul'un yolunu tuttu. İstanbul'da usta yönetmen Atıf Yılmaz ve yazar Yaşar Kemal ile yolları kesişti. Bu tanışıklık hayatının dönüm noktası oldu. 1959 yılında senaryosuna da katkı sunduğu Bu Vatanın Çocukları adlı sinema filminde ilk kez oyuncu olarak kamera karşısına geçti. Aynı dönemde Ala Geyik, Tütün Zamanı gibi filmlerde rol aldı, çeşitli dergilerde edebiyat çalışmalarını sürdürdü.
Demir Parmaklıklar ve Çirkin Kral Efsanesi
Henüz 19 yaşındayken yazdığı bir öyküde komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle 1961'de tutuklanarak bir buçuk yıl hapis ve Konya'da sürgün cezası aldı. Hapisteyken, yoksul köylüleri anlatan ve ileride klasikleşecek olan Boynu Bükük Öldüeler romanını kaleme aldı. Özgürlüğüne kavuştuktan sonra aksiyon ve macera filmlerine yönelerek sinemada Çirkin Kral lakabıyla büyük bir üne kavuştu. Kendi yaşamında da çalkantılı süreçler barındıran aktör, 1967 yılında ünlü oyuncu Nebahat Çehre ile dünya evine girdi. Şiddet olaylarının yaşandığı bu evlilik sırasında, bir tartışma sonrası otomobilini Çehre'nin üzerine sürerek yaralanmasına neden oldu ve çift kısa süre sonra boşandı. Sanatçı daha sonra 1970'te Jale Fatma (Fatoş Güney) ile hayatını birleştirdi. Aynı yıl yönettiği Umut filmiyle birlikte toplumsal gerçekçi ve siyasi filmlere ağırlık vermeye başladı. Fakat siyasi fırtınalar onun peşini bırakmadı. Siyasi duruşu ona pahalıya patladı. 1972 yılında sol örgüt militanlarına yardım ettiği gerekçesiyle on yıl hapis cezasına çarptırıldı, ancak iki yıl sonra çıkan genel afla serbest kaldı. Tahliyesinin ardından Endişe filminin çekimleri için gittiği Adana'daki bir gazinoda yargıç Sefa Mutlu'yu silahla öldürerek tekrar tutuklandı. Bu olay sonrasında 1976 yılında 19 yıl ağır hapis cezasına çarptırılan Güney, sinema üretimine cezaevinden de devam etti. Cezaevindeyken yazdığı senaryolarla Türk sinemasının en önemli yapıtlarına imza atmaya devam eden üretken sanatçı, yönetmenliğini Zeki Ökten'in üstlendiği 1978 yapımı Sürü filmiyle uluslararası alanda büyük ses getirmeyi başardı.
Sürgün Yılları ve Cannes'da Gelen Altın Palmiye
1981 yılında izinli çıktığı Isparta Yarı Açık Cezaevi'nden firar ederek Fransa'ya sığındı ve yaşamını burada sürdürmeye başladı. Paris, onun son sığınağı oldu. Kendisinin kurguladığı, yazdığı ve Şerif Gören ile birlikte yönettiği Yol filmi, 1982'de Cannes Film Festivali'nde büyük ödül olan Altın Palmiye'yi kazandı. Bu tarihi başarı, Türkiye sinema tarihi için bir ilkti. Firarından ötürü ülkeye dönmeyince 1983 yılında Türk vatandaşlığından çıkarılan Güney, Paris'te Kürt Enstitüsü'nün kuruluşunda yer aldı. Mide kanserine yakalanarak 47 yaşında hayata gözlerini yuman usta yönetmenin ardında bıraktığı bazı başyapıtlar şunlardır:
- Umut
- Sürü
- Yol
- Duvar
- Ağıt
- Arkadaş