Yılmaz Gruda, 14 Temmuz 1930'da İstanbul'da dünyaya geldi; tam adı Ahmet Yılmaz Gruda'dır. Yedi on yılı aşkın sanat hayatında tiyatroyu, sinemayı, şiiri ve geleneksel Türk gösteri sanatlarını özgün bir bütünlük içinde harmanlayan Gruda, 25 Temmuz 2023'te 93 yaşında İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Erken Yıllar ve Sahneye İlk Adım
Annesi Emine Mediha, babası Hasan olan Gruda, ilkokulu İstanbul 12. İlkokulu'nda okudu. Anne babasının ayrılmasının ardından 5. sınıfta Ankara'ya taşındı; ticaretle uğraşan babasının yanında büyüdü. Ortaokulu Ankara'da tamamlayan Gruda, Ankara Ticaret Lisesi'ni ikinci sınıfta bırakarak önce bankacılık, ardından İstanbul'da Yeni Sabah gazetesinde muhasebe işleri yaptı.
1954'te bu işten istifa eden Gruda, bir yıl sonra Tiyatro Derneği Cep Tiyatrosu'nda sahneye çıktı; 1955–1956 sezonlarını bu toplulukla geçirdi. Arkasından Küçük Sahne, Dormen Tiyatrosu, Ankara Devlet Tiyatrosu ve Muammer Karaca Tiyatrosu gibi köklü sahnelerde boy gösterdi. Bu ilk dönemde Eugene O'Neill, Gogol, Agatha Christie ve Haldun Taner gibi isimlerin eserlerinde karakter rolleri üstlendi.
Şiir, Yazarlık ve Geleneksel Sanat Geleneği
İlk şiiri Memoya Mektup, 1945'te Yağmur ve Toprak dergisinde yayımlandı. Toplumsal gerçekçi çizgideki şiirleri Attila İlhan öncülüğündeki Mavi hareketinde de yer buldu; Kaynak, Mavi, Yeditepe ve Varlık gibi onlarca dergide yazıları çıktı. Şiirlerini Çarmıhtaki Yeni Mehmet (1963) ve Kuyumcular (1980) kitaplarında derledi; denemelerini ise Şu Bizim Tiyatromuz (1976) ve Biraz Reklam Alır mısınız? (1986) adlı yapıtlarında topladı. 2016 yılına gelindiğinde kitap listesi yirminin üzerindeydi; Çerçi Zeus, Maraton ve Kavuklu Hamdi bu çoğul üretimin öne çıkan başlıklarındandır.
1959'da sahneye koyduğu Stand Up / Çağdaş Meddah gösterisi, geleneksel meddahlığı modern yorumla buluşturma yolundaki en erken adımıydı. Meddah ve Orta Oyunu biçimlerini televizyon ekranına taşıyan Gruda, Ulusal Kanal'da yedi yıl boyunca Nasreddin Hoca / Bir Dakika ve Medya Konuğu programlarını hazırlayıp sundu. Anton Çehov çevirilerine de ayrı bir önem veren Gruda; 1966'dan 2018'e dek dört Çehov yapıtını Türkçeye aktardı. Ekim 2020'de, 90 yaşında, Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda Çehov'un Evliliğin Hallerini hem çevirip derleyip yönetti hem de sahnede oynadı.
Sinema, Dizi ve Ödüller
Sinemaya 1958'de Dokuz Dağın Efesi ile adım atan Gruda, sonraki on yıllarda yüzü aşkın filmde karakter rolleri üstlendi. 1970'lerde yoğunlaşan film çalışmaları, 2000'li ve 2010'lu yıllarda Yabancı Damat, Kavak Yelleri, Çukur ve Hercai gibi popüler dizilerle sürdü. 93 yaşında vizyona giren Üç Günlük Dünya (2023) ise sinema kariyerinin son halkasını oluşturdu.
- 2018 — Sadri Alışık Tiyatro Ödülleri, Onur Ödülü
- 2016 — 53. Antalya Film Festivali, Onur Ödülü
- 2003 — Cumhuriyet Gazetesi Yunus Nadi Abalıoğlu Şiir Ödülü (Maraton / Bir Uzun Koşu)
- 1999 — Türk Tabipleri Birliği Behçet Aysan Şiir Ödülü (Çerçi Zeus)
Üç kez evlenen Gruda'nın iki çocuğu vardı. Son eşi, tiyatrocu Türkan Gruda, 2014'te vefat etti. Böbrek yetmezliği nedeniyle Mart 2023'te hastaneye kaldırılan Gruda, 25 Temmuz 2023'te hayatını kaybetti.