Ahmet Yılmaz Gruda, 14 Mart 1930 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve 25 Temmuz 2023 tarihinde yine bu şehirde hayata gözlerini yummuş çok yönlü bir Türk sanatçısıdır. Türk sanat dünyasında oyuncu, şair, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni, çevirmen ve reklamcı kimlikleriyle derin izler bırakan Gruda, edebiyat ve sahne sanatlarında uzun soluklu bir yolculuk gerçekleştirmiştir. Mavi akımının öncülerinden biri olan usta isim, hem yazın dünyasında kazandığı saygınlıkla hem de beyaz perde ve tiyatrodaki unutulmaz karakterleriyle geniş kitlelerin sevgisini kazanmayı başarmıştır.
Sanatla Tanışma ve İlk Edebi Çalışmalar
Asıl adı Ahmet Yılmaz Arkon olan sanatçının yaşam öyküsü, Arnavutluk'tan kan davası nedeniyle ayrılıp İstanbul'a gelen ve burada sütçülük yapan babası Hasan Bey ile Emine Mediha Hanım'ın evliliğiyle başlar. Anne ve babasının boşanmasının ardından çocukluğunu babasıyla birlikte Ankara'da geçiren usta sanatçı, edebiyata çok genç yaşlarda ilgi duymuştur. Henüz 12-13 yaşlarındayken Mahmut Makal'ın meşhur Bizim Köy adlı yapıtından etkilenerek kaleme aldığı Memo isimli romanı bir gazetede tefrika edilmeye başlanmıştır. Yayının son bulmasıyla bu eserini şiir formatına dönüştürüp Memo'ya Mektuplar başlığıyla Yağmur ve Toprak dergisinde yayımlayarak şiir dünyasına ilk adımını atmıştır.
İlköğrenim hayatını doğduğu kent olan İstanbul'da tamamlayan Gruda, daha sonra eğitimine Ankara Ticaret Lisesi bünyesinde devam etmiştir. Lise eğitimini yarıda keserek devlet memurluğu yapmaya başlayan şair, bu süreçte de sanatsal üretimden kopmamıştır. Şiirleri Varlık ve Kaynak gibi dönemin saygın gazete ve dergilerinde okurlarla buluşmuştur. Sanat yolculuğunun bu ilk evrelerinde İkinci Yeni akımının içerisinde de kendine yer bulmuştur.
Mavi Akımı ve Sahneye Adım Atış
1952 yılına gelindiğinde Mavi dergisinde lirik ve şairane bir üslupla yazdığı eserleriyle dikkat çeken sanatçı, Attila İlhan ile birlikte Mavi akımının öncülüğünü üstlenmiştir. Bu dönemde edebi kimliğini simgeleyen Gruda soyadını müstear isim olarak benimsemiştir. Sanat tutkusu memuriyet hayatına baskın gelince, 1954 yılında görevinden istifa ederek İstanbul'a dönüş yapmıştır. Bu kararla birlikte profesyonel tiyatro hayatının da kapılarını aralamıştır.
1955 ve 1956 yıllarında Tiyatro Derneği Cep Tiyatrosu bünyesinde iki sezon boyunca sahne alan Gruda, oyunculuk serüvenine Ankara Devlet Tiyatrosu'nda devam etmiştir. Ankara Meydan Sahnesi ile Nisa Serezli topluluklarında da önemli görevler alan usta oyuncu, İstanbul'da yer alan Muammer Karaca Tiyatrosu'nda da genel yönetmenlik üstlenmiştir. Sanatçı ayrıca 1959 senesinde, geleneksel ile moderni buluşturan Çağdaş Meddah adlı tek kişilik özgün gösteriyi ilk kez sahneye koyup oynamıştır.
Yazarlık, Çeviri ve Televizyon Başarıları
Oyunculuk yeteneğinin yanı sıra üretken bir oyun yazarı olan Yılmaz Gruda, tiyatro literatürüne değerli eserler kazandırmıştır. Sanatçının kaleme aldığı tiyatro oyunlarından bazıları şunlardır:
- Efendiler Lütfen Şapkanızı Çıkarın (1958)
- Susanların Sonu (1960)
- Körün Gözü (1960)
- Kasetçi
- Sultan Aziz Vakası (Eşi Türkan Gruda ile birlikte yazmıştır)
- Kavuklu Hamdi (Kavuklu Hamdi'nin yaşamını ele alan oyun)
Beyaz perde ile ilk temasını 1959 yılında Dokuz Dağın Efesi filmiyle kuran Gruda, bu tarihten sonra sayısız sinema filmi ve televizyon projesinde farklı rolleri canlandırmıştır. Modern televizyon izleyicisi ise onu özellikle 2004-2007 yılları arasında yayınlanan popüler komedi dizisi Yabancı Damat'taki Celayir Usta karakteriyle tanımış ve bağrına basmıştır.
Edebi alandaki ilk kitabı olan Çarmıh'taki Yeni Mehmet adlı şiir kitabını 1963 yılında okurlarla buluşturan Gruda, şiirin ötesine geçerek tiyatro, sinema ve kitap eleştirileri de kaleme almıştır. Tiyatroya dair derin görüşlerini ve yıllar içinde edindiği zengin tecrübeleri Şu Bizim Tiyatromuz isimli eserinde toplamıştır. Çevirmenlik yönü de oldukça güçlü olan usta isim, ünlü Rus yazar Anton Çehov'dan çevirdiği Tek Perdelik 9 Oyun adlı eseri 1984 yılında yayınlatmıştır. Çehov'un eserlerine olan sevgisini ömrünün son yıllarında da koruyan Gruda, 90 yaşındayken 25 Ekim 2020'de Evliliğin Halleri adlı oyunu Harbiye Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda sahneleyerek tiyatroya adadığı ömrünü taçlandırmıştır.