Ayşen Gruda, 30 Kasım 1945'te İstanbul'un Yeşilköy semtinde, eski bir Osmanlı köşkünde dünyaya geldi. Erman ailesinin ortanca kızı olan Gruda, yıllar içinde Türk tiyatrosu ve sinemasının en tanınan kadın komedyenlerinden biri hâline geldi. Pankreas kanseri nedeniyle 23 Ocak 2019'da, 74 yaşında hayata gözlerini yuman sanatçı, yarım asrı aşan sahne ve ekran kariyeriyle geride unutulmaz bir miras bıraktı.
Oyunculuğa İlk Adımlar
Babası kara tren makinisti olan Gruda'nın komedi yeteneği, Yeşilköy'deki ev ortamında Ermeni komşuların taklitlerini yaparken aile tarafından fark edildi. Lise ikinci sınıfta babasını kaybeden genç Ayşen, geçim sıkıntısı nedeniyle okulu bırakıp çalışmaya başlamak zorunda kaldı. Kardeşi Ayben Erman ve ablası Ayten Erman da zamanla oyunculuk yolunu seçecekti; böylece aile, Türk sahne dünyasına üç isim birden kazandırdı.
Profesyonel kariyeri Tevfik Bilge'nin turne tiyatrosunda başladı. İlk sahne deneyimini 1962'de vodvil türündeki Kongre Eğleniyor'da küçük bir hizmetçi rolüyle edinen Gruda, sonraki on altı yılı sahnede geçirdi. Ankara Meydan Sahnesi'nde tiyatrocu Yılmaz Gruda ile tanışıp evlendi; kızları Elvan'ın doğumunun ardından bir süre tiyatroya ara verdi. 1976'daki boşanmanın ardından soyadını kullanmayı sürdürdü.
"Domates Güzeli" Lakabı ve Ekran Kariyer
1977'de bir televizyon eğlence programındaki skeçte canlandırdığı Nahide Şerbet karakteri, Gruda'yı geniş kitlelere tanıttı. "Domates Güzeli" lakabı bu rolden kaldı ve sanatçıyla özdeşleşti. Aynı dönemde yakın dostu Adile Naşit'le birlikte Ertem Eğilmez filmlerinin çekirdek kadrosuna dahil olan Gruda, Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Şabanoğlu Şaban, Hababam Sınıfı ve Neşeli Günler gibi klasikleşmiş yapımlarda rol aldı. Arzu Film disiplinini benimsediğini açıkça dile getiren oyuncu; başrol ile yan rol ayrımı gözetmeksizin senaryoya hizmet etmeyi ilke edindi.
Tiyatroda ise Mum Söndü, Deve Kuşu Kabare, Hababam Sınıfı Müzikali ve Yedi Kocalı Hürmüz gibi kabare ve müzikallerde sahneye çıktı. Haldun Dormen'in yönetimindeki Hisseli Harikalar Kumpanyası da kariyerinin önemli durağları arasında yer aldı.
Ödüller ve Son Dönem
Gruda'nın uzun soluklu kariyeri resmi takdirlerle de taçlandırıldı:
- 2006 — 11. Sadri Alışık Ödülleri, En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?)
- 2010 — 47. Uluslararası Altın Portakal Film Festivali, En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Kağıt)
Son yıllarında Bizim Hikaye, Babamın Ceketi ve Sevgili Komşum gibi yapımlarda izleyiciyle buluşmaya devam etti. 2014 yapımı Cem Yılmaz'ın yönettiği Pek Yakında'da da rol aldı. Kadın komedyenlerin azlığını bir türlü çözülemeyen bir mesele olarak tanımlayan Gruda, Türkiye'nin bu alanda neredeyse kendisinden ve Perran Kutman'dan sonra yeni isim yetiştiremediğini vurguladı.