Nesimi Kimdir?

Kimdir

Seyid Ali İmadeddin Nesimi, yaygın adıyla Nesimi, 1369 yılında doğan ve 1417'de Halep'te hayatını kaybeden Hurufi bir şairdir. Şiirlerini ana dili olan Azerbaycan Türkçesinin yanı sıra Farsça ve Arapça da yazdı. Zamanının en büyük Türk şairlerinden ve Azerbaycan edebiyatının en önemli isimlerinden biri sayılır. Alevilik ve Bektaşilikte Yedi Ulu Ozan'dan biri olarak kabul edilir.

Kökeni ve doğum yeri

Nesimi'nin yaşamı hakkındaki bilgiler sınırlıdır ve kaynaklar çoğu zaman birbiriyle çelişir. Adı İbn Hâcer el-Askalanî'nin eserinde Nesimüddin, Sıbt İbnü'l-Acemi'de Ali, bazı kaynaklarda Celaleddin ve Ömer olarak geçer. Doğum tarihinin 1369-1370 arasında, büyük olasılıkla 1369 olduğu belirtilir.

Doğum yeri için farklı rivayetler vardır: İbn Hâcer Tebriz, Âşık Çelebi Diyarbakır, bazı İran kaynakları ise Şiraz ya da Şamahı der. Latifi, Bağdat'ın Nesim nahiyesinde doğduğu için Nesimi mahlasını kullandığını yazar. Bazı yazarlar ise böyle bir yerin bulunmadığını ileri sürer.

Eğitimi ve Hurufilik

Babasının Şirvan'da önemli bir şahsiyet ve iyi eğitimli bir âlim olduğu bildirilir. Soyunun Hz. Muhammed'e dayandığı ve bu nedenle seyyid unvanıyla anıldığı aktarılır. Nesimi, kültür merkezi hâline gelen Şamahı çevresinde tıp, astronomi, matematik ve mantığı da kapsayan derin bir İslam eğitimi aldı.

Önce Sibli'nin müridi oldu, ardından Hurufiliğin kurucusu Fazlullah Astarabadi'nin hizmetine girdi. Onun halifesi oldu ve kızıyla evlendi. Fazlullah'ın öldürülmesinin ardından Azerbaycan'ı terk ederek Hurufiliği yaymak için Anadolu ve Halep'e gitti. Bursa'da iyi karşılanmadı, Ankara'da Hacı Bayram-ı Veli ile görüşmek istedi ancak Hurufi fikirleri nedeniyle kabul edilmedi. Halep'te takipçi kazandı; Dulkadiroğlu Ali Bey ve Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah gibi devlet adamları da etkilendi.

Edebî kişiliği ve ölümü

Azerbaycan Türkçesiyle bir divanı, Farsça bir divanı ve Arapça bazı şiirleri günümüze ulaşmıştır. Şiirleri çoğunlukla Hurufilik etrafında döner ve İslami metinlere gönderme yapar. Azerbaycan klasik aruz şiirinin ve gazelin kurucusu, Oğuz Türk klasik edebiyatının ilk lirik şairi sayılır. Habibi, Hakiki ve Hatai gibi sonraki şairleri etkiledi.

Tanrı'nın insan yüzünde görünmesi ve bedenin organlarının harflerle açıklanması gibi görüşleri dönemin din adamlarının tepkisini çekti. Halep ulemasının fetvasının ardından 1417'de boynu vurulup derisi yüzülerek öldürüldü. Ölüm tarihi için başka bir bölümde 1418-19 civarı da verilmektedir.

Azerbaycan'da bir dilcilik enstitüsü, Bakü'de bir heykel ve bir metro istasyonu Nesimi'nin adını taşır. 2019'da bir asteroite de Nasimi adı verildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nesimi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.