Behice Boran, 1 Mayıs 1910’da Bursa’da dünyaya geldi; akademisyen kimliğiyle baflladığı yaşamını solun en gözgörür siyasi figrülerinden biri olarak sürdürdü ve 10 Eylül 1987’de Brüksel’de, sürgunde, 77 yaşında yaşama gözlerini yumdu. Kazan Tatarı kökenli bir ailenin en küçük çocuğu olan Boran, Kurtuluş Savaşı yıllarında Yunan işgali nedeniyle ailesiyle birlikte İstanbul’a göç etmek zorunda kaldı. İki hapis cüzası, bir partinin kapatılması ve uzun bir Avrupa sürgnüyle geçen bu yaşam, Trk siyasi tarihinin en sérpentinli izleklerinden birini çiziyor.
Eğitim ve Akademik Yıllar
Bursa’daki ilkokul eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalan Boran, İstanbul’da Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’ne yazdı. Okulun lise bölümünü 1931’de birincilikle tamamlayan ilk Türk kız öğrenci oldu; bu başarı, kendisine Michigan Üniversitesi’nden burs kapısını açtı. Amerika’da sosyoloji doktorasını 1939’da tamamlayan Boran, Mezuniyet’in hemen ardından Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi’nde doçent kadrosuna atandı. Mezuniyetin öncesinde kısa bir sþre Manisa’da İngilizce öğretmenliği de yapmıştı.
1941’de bir grup arkadaşıyla birlikte Yurt ve Dünya ile Adımlar adlı iki dergi çıkarmaya başladı. Her ikisi de 1944’te bakanlar kurulu kararıyla kapatıldı. Siyasi görüşleri gerekçe gösterilerek 1948’de üniversiteden el çektirildi.
Siyasi Mücadele ve Tutuklanmalar
1950’de kurduğu Barışseverler Cemiyeti’nin başkanlığını üstlendi. Aynı yıl, Adnan Menderes hükümetinin Kore’ye asker gönderme kararını kınayan bir bildiri yayımlayınca 15 ay hapis cezası aldı. 1962’de Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) katılan Boran, 1965 genel seçimlerinde Şanlıurfa milletvekili olarak Meclis’e girdi; partisinin dış politika sözcüsü sıfatıyla Avrupa Parlamentosu’nda Trkiye’yi temsil etti. 1970 kurultayında TİP genel başkanlığına seçildi.
12 Mart 1971 muhtırasının hemen ardından tutuklandı; parti de kapatıldı. Bu kez 15 yıl hapis cezası verildi; 1974 genel affıyla tahliye oldu. 1975’te TİP’i yeniden kurdu ve bir kez daha genel başkanlığa getirildi.
Sürgn Yılları ve Vefatı
12 Eylül 1980 darbesinin ärdından kısa süre ev hapsinde tutulan Boran, bir süre sonra yurt dışına çıktı. 1981’de vatandaşlıktan çıkarıldı; mülteci maaişyle geçinerek yedi yıl Avrupa’da sürgn yaşadı. Gazeteci Uğur Mumcu’ya ardında bıraktığı sozler, o dönemin ağırlığını dile getiriyor: “Her şeyi düşünmüştüm bu işlere girerken, hapis yatmayı, baskıları şunu bunu. Ama yetmiş altı yaşında, bir yabancı ülkede sürgn yaşamak hiç aklıma gelmemişti.” TİP ile Türkiye Komnist Partisi’nin (TKP) birleşme kararını duyurduğunun iki gün sonrasında, 10 Eylül 1987’de Brüksel’de hayatını kaybetti. Cenazesi İstanbul’a getirildi; Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.
Boran, 1946’da Dışişleri’nde Yunanca çevirmenliği yapan Nevzat Hatko ile evlendi; Elif Alova ve Dursun adlı iki çocukları oldu.