Behiç Erkin Kimdir?

Kimdir

Mehmet Behiç Erkin, 5 Nisan 1876'da İstanbul'da doğan ve 11 Kasım 1961'de İstanbul'da ölen Türk asker, siyasetçi ve diplomattır. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'nın kurucusu ve ilk genel müdürü olarak (1920-1926) Demiryollarının Babası diye anılır. Çanakkale Harbi'nin ardından Almanların Demir Haç Madalyası'nın birinci derecesiyle onurlandırdığı iki komutandan biridir; diğeri Mustafa Kemal'dir.

Ailesi ve eğitimi

Babası kaymakam Cemil Bey, annesi Nadire Hanım'dır; halası Saide Hanım ve eşi Hidayet Paşa'nın yanında büyüdü, çocukluğunda Bağdat, Erzincan, İstanbul ve Basra'da bulundu. 1894'te Askerî Rüştiye'yi, 1895'te Askerî İdadi'yi, 25 Aralık 1898'de Harp Okulu'nu 511 öğrenci arasında altıncı olarak bitirdi. 29 Kasım 1901'de Harp Akademisi'nden dokuzuncu olarak kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. Selanik-Manastır merkezli 3. Ordu'ya atandı ve 1907'de tanıştığı Kolağası Mustafa Kemal ile arkadaşlığı yaşamı boyunca sürdü. 12 Şubat 1902'de Behiye Hanım ile evlendi.

Savaş yılları

Selanik-İstanbul demiryolu muhafız kuvvetleri müfettişliği yaptı, 31 Mart İsyanı'nda Hareket Ordusu'nda yer aldı. 1912'de Balkan Savaşı'nda Yunanlara esir düştü. I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale'de cepheye asker ve mühimmat sevkiyatını düzenli yürütmesiyle savaşın kazanılmasında pay sahibi oldu; Liman von Sanders onun Alman İmparatoru tarafından 29 Mart 1918'de Demir Haç Madalyası'nın birinci derecesiyle onurlandırılmasını önerdi. 1918'de Azerbaycan'ın ilk düzenli ordusunu kurmakla görevlendirildi; Gence'de askerî polis ve jandarma teşkilatını kurmak için çalıştı, hazırladığı Azerbaycan Jandarma Teşkilatı Kararnamesi 3 Ağustos 1918'de imzalandı.

Kurtuluş Savaşı ve demiryolları

Damat Ferit Hükûmeti'nin hakkında idam kararı çıkarması üzerine Anadolu'ya geçti ve 5 Temmuz 1920'de Ankara'ya vardı. Mustafa Kemal'in yönlendirmesiyle Anadolu Şimendiferleri İşletme Müdürlüğü teklifini kabul etti ve işine kimsenin karışmaması şartını koydu. Eskişehir'de bir üs kurarak savaş boyunca cepheye asker, cephane ve malzeme taşıdı. Kurtuluş Savaşı'ndaki rolü nedeniyle TBMM Özel Takdirnamesi ve İstiklal Madalyası aldı. Genel müdürlük dönemi 1926'da bayındırlık bakanı olmasıyla sona erdi.

1926-1928 arasında Nafıa Vekili olarak demiryollarının millileştirilmesi, Mühendis Mektebi'ne (sonraki İTÜ) özerklik verilmesi ve ilk resmî yardımlaşma sandığının kurulması gibi çalışmalara imza attı; Millî İstihbarat Teşkilatı'nın kurulmasında rol aldı. Cumhuriyet'in 10. yılında Onuncu Yıl Marşı'ndaki demir ağlarla ördük dizesi, Atatürk'ün onun demiryolu çalışmalarını anmak için yaptığı bir müdahale olarak anlatılır. 8 Şubat 1935'te Erkin soyadı Atatürk tarafından verildi. TBMM'de II. ve III. dönem İstanbul, VII. dönem Çankırı milletvekilliği yaptı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Paris büyükelçiliğinde binlerce Yahudi'yi Nazi soykırımından kurtarmasıyla da tanınır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Behiç Erkin maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.