Türk sahne sanatının en köklü çınarlarından biri kabul edilen Behzat Butak, 16 Ekim 1889 tarihinde Bursa'da dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyet devri tiyatrosunun kurumsallaşmasında ve gelişmesinde öncü roller üstlenen usta sanatçı, sahne tozunu yuttuğu andan itibaren ömrünü sanata vakfetti. Sanat çevrelerinde kazandığı saygınlık sebebiyle "Büyük Behzad" ve "Baba Behzad" lakaplarıyla anılan oyuncu, Darülbedayi bünyesinde üstlendiği idari ve sanatsal görevlerle Türk tiyatrosuna yön verdi. Tiyatro sahnesinin yanı sđra beyaz perdede de boy gösteren Butak, Kayseri Gülleri oyunundaki unutulmaz Bodos Ağa karakteriyle hafızalara kazındı.
Sahneye Adım Adım: İlk Yıllar ve Eğitim Hayatı
Bursa Islahhanesi Başkâtibi Halil Hâki Bey'in oğlu olan Behzat Butak, çocukluk yıllarında tiyatroyla tanıştı. Mihaliç beldesine gelen Gavril Tiyatro ve Cambaz Kumpanyası'nı seyretmesi, onun içindeki oyunculuk ateşini yakan ilk kıvılcım oldu. Babasının 1906 yılındaki vefatının ardından hayatında yepyeni bir sayfa açılan genç Behzat, eğitimini sürdürmek amacıyla İstanbul'a giderek Mercan İdadisi'ne kaydını yaptırdı. Yasaklı Namık Kemal yapıtları yüzünden okuldan uzaklaştırıldı. Bu olayın ardından Ticaret Okulu'na geçiş yaptı. Bu zorunlu değişim sanat tutkusunu asla köreltmedi. Aksine, resim ve tiyatro sanatına olan ilgisi katlanarak arttı.
Kendi sanat yolculuğunu şekillendirirken hem ressam hem de orta oyuncusu olan Ressam Muazzez'den resim tekniklerini öğrenen genç yetenek, aynı zamanda Vahram Papazyan gibi deneyimli bir isimden oyunculuk dersleri alarak yeteneğini pekiştirdi. 1908 yılının temmuz ayı geldiğinde amatör bir orta oyunu gösterisiyle ilk kez sahneye adım attı. Bu hayatî adımdaki ilk rolü ise "Kavuklu arkası" oldu. Kısa süre sonra Ressam Muazzez'in kurduğu "Sahne-i heves" topluluğuna katılarak profesyonel oyunculuk kariyerine başladı. Aynı dönemde Sanayi-i Nefise Mektebi'ne kaydolan genç yetenek, okul bünyesinde bir tiyatro ekibi kurmayı da başardı. Arkadaşlarıyla birlikte Şehzadebaşı'nda bulunan Osmanağa Tiyatrosu'nda Victor Hugo eseri olan Ancelo Mari Piyer piyesini sahnelediler. Ancak bu ilk profesyonel deneme, salonda yeterli izleyici bulamadığı için ekibin dağılmasıyla neticelendi.
İtalya Yolculuğu ve Anadolu Turnelerindeki Tehlikeler
Hariciye Nezareti tarafından 1909 senesinde elektrik mühendisliği alanında eğitim almaları maksadıyla İtalya'ya gönderilen dört kişilik öğrenci kafilesinin içerisinde, o dönem tiyatro sevdasıyla yanıp tutuşan genç Behzat Butak da bulunuyordu. Ne var ki eğitim alacakları fabrikanın greve girmesi nedeniyle bu teknik eğitim gerçekleşemedi. Butak, İtalya'da geçirdiği iki aylık bu mecburî bekleme dönemini boş geçirmeyerek Roma ve Napoli kentlerindeki tiyatro binalını ve sahne tekniklerini yakından inceledi. İstanbul'a döndükten sonra Darüttemsili Osmani kadrosuna katıldı. Burada Fazıl Reşit ve Aktör Hüseyin Kâni Bey tarafından kaleme alınan Ramses isimli oyundaki Kahin rolünü üstlendi. Tiyatro yeteneğini zenginleştirmek için ünlü tulûat ustası Abdürrezzak Abdi Efendi'den geleneksel Türk tiyatrosunun doğaçlama tekniklerini öğrendi. Bu kıymetli eğitimin ardından Şark Dram Kumpanyası çatısı altında sahne almaya başladı.
Anadolu'da tiyatroyu yayma gayesiyle yola çıkan Butak, 1910 senesinde Otello Kâmil ve Komik Ali Rıza Efendi gibi önemli isimlerle birlikte Karadeniz turnesine çıktı. Ancak bu turne hiç beklemedikleri olaylara sahne oldu. Giresun'da sahne alırken beklenmedik bir saldırıya maruz kalan ekip büyük bir tehlike atlattı. Can güvenliklerini korumak amacıyla Behzat Butak ve arkadaşları, gece karanlığında limana yanaşan bir gemiye gizlice binerek İstanbul'a kaçmak zorunda kaldılar.
Darülbedayi Yılları ve Sanat Mirası
Türk tiyatro tarihinin en önemli milatlarından biri olan Darülbedayi Osmani'nin ilk kurucu kadrosunda Behzat Butak da bulunuyordu. Günümüzde Şehir Tiyatroları adıyla sanat hayatını sürdüren bu köklü kurumda sadece sahne önünde değil, sahne arkasında da çok yönlü görevler üstlendi. Sanatçı, bu çatı altında şu önemli hizmetleri yürüttü:
- Aktörlük ve yönetmenlik
- İdari yöneticilik
- Dekor tasarımları ve turne organizasyonu
- Mali işlerin koordinasyonu
Sahnedeki en parlak başarısını ise Kayseri Gülleri adlı oyundaki Bodos Ağa tiplemesiyle yakaladı. Canlandırdığı bu karakter seyirciden büyük ilgi gördü. Usta sanatçı tiyatro çevrelerinde kısa sürede ekol haline geldi.
Sahne sanatı dışındaki alanlarda da adından söz ettiren Behzat Butak, gelişim aşamasında olan Türk sinemasına kayıtsız kalmayıp toplamda 36 farklı sinema filminde çeşitli rolleri üstlenerek beyaz perdede kalıcı izler bıraktı. Sanatçı kimliğinin yanı sđra entelektüel kişiliğiyle de öne çıkan Behzat Butak, madeni para koleksiyonculuğuna büyük ilgi duyuyordu. Yıllar boyu titizlikle biriktirdiği eski para koleksiyonu, Türkiye'nin nümismatik tarihi çalışmaları açısından son derece kıymetli bir kaynak teşkil etmektedir. Hayatının son anına kadar sanatla ve kültürle iç içe yaşayan usta tiyatrocu, 26 Ekim 1963 tarihinde İstanbul'da 74 yaşındayken hayata gözlerini yumdu.