Türk halk müziğinin efsanevi ismi Aşık Mahzuni Şerif, asıl adıyla Şerif Cırık, 17 Kasım 1939 tarihinde Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesine bağlı Berçenek köyünde dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca Anadolu insanının derdini, isyanını ve inancını sazıyla ve sözüyle tüm dünyaya haykıran usta ozan, 17 Mayıs 2002'de Almanya'nın Köln şehrinde hayatını kaybetti. Toplumsal aksaklıkları keskin bir dille eleştiren sanatçı, bu duruşu sebebiyle hayatını boyunca mahkemeler ve hapis cezalarıyla mücadele etmek zorunda kaldı. Horasan'dan göç eden Ağuiçen aşiretine mensup bir aileden gelen Mahzuni, babası Zeynel ve annesi Döndü'nün evladı olarak, doğmadan ölen amcasının "Şerif" adını alarak hayata ilk adımını atmıştı. O, sazıyla devrim yaptı. Sözünü hiç esirgemedi. Halkın sesi oldu.
Askeri Okuldan Ozanlık Kürsüsüne
Eğitim hayatına Alembey köyündeki Lütfi Mehmet Efendi Medresesi'nde Kur'an eğitimi alarak başlayan Şerif, köyüne ilkokul yapılınca medreseyi yarıda bırakıp buraya kaydoldu. Askeri bir kariyere yönelerek 1955 yılında Mersin Astsubay Okulu'na girdi. Okul daha sonra Ankara'ya taşınırken, o da 1959'da ordonat tekniker sınıfından mezun olarak Ankara Ordonat Tekniker Okulu'nda eğitimine devam etti. Ancak askeri disiplin onun içindeki ozanlık ateşini söndüremedi. Çantasında Alevi-Bektaşi ozanlarının şathiyye ve şiir kitapları bulununca okuldan uzaklaştırıldı. Ordudan atılan genç ozan adayı pes etmedi. 1961'de Kuleli Askeri Lisesi'ne girse de maddi sıkıntılar nedeniyle bu macerayı da sonlandırmak zorunda kaldı. Artık onun tek sığınağı sazı ve sözüydü. Zorluklar onu yıldırmadı. Yoluna müzikle devam etti. Hayatı tamamen değişti.
Fırtınalı Özel Yaşamı ve Aile Hayatı
Mahzuni Şerif'in özel hayatı da en az sanatı kadar hareketli geçti. İlk evliliğini dayısının kızı Emine ile imam nikahıyla yapan ozanın, bu birliktelikten Züleyha isminde bir kızı oldu. Bu ilk eşinden mektup göndererek ayrılan sanatçı, ikinci evliliğini İtalyan asıllı Sovina (Suna) ile gerçekleştirdi. Ferhat, Şirin ve Emrah adında üç çocuğunun annesi olan Suna'nın evi terk etmesi üzerine bu yuva da dağıldı. Usta ozan üçüncü ve son evliliğini ise Gaziantep'te öğretmenlik yapan Fatma Hanım ile yaptı. Bu mutlu evlilikten Derya, Bülent Ali, Gülde Şeyda ve Sezde Yetiş isimlerinde dört çocukları dünyaya geldi. Sanatçının kızı Derya'nın oğlu olan Yiğit Mahzuni de büyük dedesinin adını yaşatan bir torun olarak aileye katıldı. Ozan, ömrünün son yıllarında sekiz çocuk ve dört torun sahibi olmanın huzurunu yaşadı.
Dünya Çapında Bir Ozan ve Unutulmaz Eserleri
Halk şiirine adeta can veren ve halkın günlük konuşma dilini ezgilere dönüştüren Aşık Mahzuni, ürütkenliğiyle de tarihe geçti. Sanat yaşamına 453 plak, 58 kaset ve yayımlanmış 8 kitap sığdırmayı başardı. TRT tarafından yaşamını anlatan iki belgesel çekilen büyük usta, 1989 ile 1991 yılları arasında Halk Ozanları Federasyonu tarafından dünyanın en büyük üç ozanı arasında gösterilme onuruna erişti. Araştırmacı yazar Battal Pehlivan onun hayatını ve benzersiz sanatını anlattığı incelemesine "Dom Dom Kurşunu" ismini verdi. Mahzuni Şerif'in eserleri o kadar etkiliydi ki, türküleri Türk halk müziği sınırlarını aşarak pop müzik sanatçılarının da repertuarlarına girdi. Onun yazdığı ve bestelediği klasikleri seslendiren ünlü isimlerden bazıları şunlardır:
- Gülden Karaböcek ve Zeki Müren
- Zara ve İbrahim Tatlıses
- Ahmet Kaya ve Mahsun Kırmızıgül
- Murat Göğebakan, Selda Bağcan ve Cem Karaca
Ozanın doğup büyüdüğü topraklara olan sevdası ve toplumsal olaylara duyarlılığı eserlerinde her zaman ön plandaydı. Doğduğu köye ithafen yazdığı "Oy Bizim Eller" ve "Acı Doktor" gibi parçaların yanı sıra, hafızalara kazınan birçok esere imza attı. Onun en çok bilinen ve dilden dile dolaşan şarkılarından bazıları şunlardır:
- Dom Dom Kurşunu ve Yedin Beni
- Yuh Yuh ve Maraş'tan Bir Haber Geldi
- Fadimem, Gül Yüzlüm ve Ciğerparem
- Mevlam Gül Diyerek, Merdo ve Dostum Dostum
- Han Sarhoş Hancı Sarhoş ve Çeşmi Siyahım
- Yalan Dünya, Ağlasam mı? ve Abur Cubur Adam
- Katil Amerika, Bu Mezarda Bir Garip Var ve Ekmek Kölesi
1993 yılında yaşanan Sivas katliamında yitirilen canlar için bestelediği "Sivas Dramı" adlı eseri ise onun toplumsal acılara karşı gösterdiği hassasiyetin en hüzünlü nişanelerinden biri oldu.
Davalardan Ebediyete: Son Yılları ve Mirası
Mahzuni Şerif, muhalif kimliği nedeniyle sürekli yargı kıskacındaydı. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan gibi 68 kuşağının gençlerinin idam edildiği dönemde, "demokrasilerin üzerine gerekirse şal örtmeli" diyerek Aziz Nesin'den "Şalcı Nihat" ve "Balyoz" lakaplarını alan Başbakan Nihat Erim'i eleştirmek için "Erim Erim Eriyesin" türküsünü yazdı. Bu plağı nedeniyle hapis cezasına çarptırıldı. Yıllar sonra, 2001 yılının Kasım ayında bir konuşmasında sarf ettiği "Elhamdülillah Kızılbaş'ım ve laikim. Ben değil, yedi sülalem Kızılbaştır. Bir suç varsa o da dedemdedir." şeklindeki ifadeleri üzerine hakkında Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) tarafından yeni bir dava daha açıldı. Duruşması 27 Aralık 2001'de görülen bu dava sürerken ozanın sağlığı ciddi şekilde bozuldu. Kalp ve solunum yetmezliği şikayetiyle yoğun bakıma alınan sanatçı, 2001'in Mayıs ayında taburcu edilse de davası sonuçlanamadan 17 Mayıs 2002 tarihinde Köln'de aramızdan ayrıldı. Vefat ettiğinde arkasında acılı bir aile ve milyonlarca yaslı dinleyici bırakan Mahzuni Şerif'in naaşı, Nevşehir'deki Hacı Bektaş Veli Külliyesi'nin hemen yakınında bulunan Çilehane bölgesine defnedildi. Kabrini süsleyen mezar taşında ise ozanın kendi kaleminden dökülen şu mısralar kazılıdır: "Eğer bana gel gel olsa yüceden, çırpar kanadımı uçar giderim. İsteğim yok gündüz ile geceden, ben bir Mahzuni'yim naçar giderim."