Türk sinemasının özgün yönetmenlerinden ve senaristlerinden olan Ali Özgentürk, 4 Kasım 1945'te Adana'da dünyaya geldi ve yarım asırlık kariyerinde uluslararası ödüller kazandıktan sonra 15 Mayıs 2025'te İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Tam adı Ali Habib Özgentürk olan usta yönetmen, sanata olan yatkınlığını genç yaşlarda keşfetti.
Sokak Tiyatrosundan Beyaz Perdeye Uzanan Yolculuk
Ortaokul çağlarındayken Adana Devlet Tiyatrosu bünyesinde sahne tozu yutmaya başlayan sanatçı, yüksegörenimini İstanbul Üniversitesi bünyesinde felsefe ve sosyoloji alanlarında tamamladı. Tiyatroya olan tutkusunu İstanbul'daki profesyonel sahnelerde sürdüren Özgentürk, 1968 yılında ülkemizin ilk sokak tiyatrosunu kurarak yenilikçi bir vizyon ortaya koydu. 1971 senesine kadar buradaki yöneticilik ve oyunculuk görevlerini sürdürdü. Aynı dönemde, o yıllardaki eşi Zeynep Işıl Türkben ve yönetmen Mehmet Ulusoy ile kurdukları Devrim İçin Hareket Tiyatrosu çatısı altında yazar ve oyunculuk olarak toplumsal oyunlar kaleme aldı.
Sinema dünyasına adım atması 1971 yılındadır. Sektördeki ilk durağı ise asistanlıktı. Bu dönemde Zeki Ökten, Atıf Yılmaz ve Türk sinemasının efsane ismi Yılmaz Güney gibi devlerin yanında asistanlık yaparak sektörü mutfağında öğrendi. Kameramanlık deneyiminin ardından belgesel çalışmalara yönelen usta isim, ilk olarak 1966 yılında üniversite gençliğinin eğitim yasasını protesto etmek amacıyla İstanbul'dan Ankara'ya yaptığı o meşhur yürüyüşü anlatan Ankara Yürüyüşü belgeselini çekti. Bunu, 1972 yapımı Ferhat belgeseli ile 1974'te Moskova Film Festivali'nden büyük ödülle dönen Yasak takip etti. Yönetmen ayrıca Uzun Yürüyüş, Bir Kuvayı Milliyecinin Hatıraları ve Bir İşçinin Öldürülüşü isimli belgesellerle de adından söz ettirmeyi başardı.
Selvi Boylum Al Yazmalım ve Sinemada Altın Çağ
1977 yılı, Ali Özgentürk'ün adını Türk sinema tarihine altın harflerle yazdırdığı bir dönüm noktası oldu. Cengiz Aytmatov'un ölümsüz romanından uyarlanan ve Atıf Yılmaz'ın yönettiği efsanevi Selvi Boylum, Al Yazmalım filminin senaryosunu kaleme aldı. Aynı yıl kaleme aldığı Yusuf ile Züleyha hikayesi ise kendisine Milliyet Gazetesi Film Hikayesi Ödülü'nü getirdi. Edebi yönünü Süreyya Berfe ile çıkardığı Asyalı dergisiyle pekiştiren sanatçı, aynı zamanda televizyon ekranlarında da çeşitli çalışmalar yürüttü. Özellikle televizyon kanalları için hazırladığı Bir Yudum İnsan programıyla geniş kitlelerin beğenisini kazandı.
1979 yılına gelindiğinde ise ilk uzun metrajlı kurmaca filmi Hazal ile yönetmenlik koltuğuna oturdu. İlk uzun metrajı büyük ilgi topladı. Türkan Şoray ve Talat Bulut'un başrollerini paylaştığı bu yapıt, uluslararası festivallerde adeta ödül yağmuruna tutuldu. Prades Film Festivali'nden Mannheim'a, San Sebastian'dan Lahey'e kadar pek çok prestijli festivalden birincilik ödülleriyle döndü. Sanatçı 1980'de Asya Film'i kurdu. Bu şirket çatısı altında ulusal ve uluslararası başarılara imza atacak yeni projeler üretmeye devam etti.
Uluslararası Başarılar ve Dünya Sinemasındaki Yeri
Yönetmenin 1981 yapımı At filmi, özellikle Tokyo Film Festivali'nde kazandığı büyük ödüllerle dünya çapında geniş yankı buldu. Brezilya Sao Paolo ve İspanya Valencia'da ikincilik alan bu başyapıt, yurt içinde de SİYAD ve Antalya Altın Portakal ödüllerini topladı. Ardından ünlü yazar Orhan Kemal'in Murtaza adlı eserinden beyaz perdeye aktardığı Bekçi filmini izleyiciye sundu. Bu eser, Venedik Film Festivali'nin yarışmalı bölümüne seçilen ilk Türk yapımı olma unvanını elde etti. Özgün tarzı dünya sinemasında karşılık buldu. Usta yönetmene, yakın dostları olan Bernardo Bertolucci ve Aki Kaurismaki'nin filmlerinde yapılan çeşitli atıflar da bunun en güzel kanıtıdır. Kaurismaki’nin I Hired a Contract Killer ve Bertolucci’nin Stealing Beauty filmlerinde kendisinin ismi açıkça geçmektedir. Mika Kaurismaki'nin Zombie and the Ghost Train filminde ise Özgentürk küçük bir rolle kamera karşısına geçti. 1992 yapımı Çıplak filmi de yurt içindeki festivallerde jüri özel ödülü dahil birçok teknik dalda ödüle layık görüldü. Daha sonraki yıllarda Sır, Mektup, Balalayka, Kalbin Zamanı, Yengeç Oyunu, Beni Sev ve Görünmeyen gibi önemli filmlere imza attı. Ali Özgentürk, Türk basın dünyasının tanınan simalarından gazeteci Nebil Özgentürk'ün de abisidir. Sanatçı ilk evliliğini tiyatro yıllarındaki çalışma arkadaşı Zeynep Işıl Türkben ile gerçekleştirdi. Bu evlilikten Dünya adında bir kázı dünyaya geldi. Usta yönetmen, daha sonra boşandı. İkinci evliliğini ise 2002 yılında Skyturk haber müdürü Saynur Tezel ile yapan sanatçının bu evlilikten Simay adında bir kázı oldu. Simay'ın 2006'daki doğumunun ardından evliliklerini sürdüren çift, 13 Şubat 2017 tarihinde yollarını ayırma kararı alarak resmi olarak boşandı. Seksen yıllık ömrüne sığdırdığı sayısız başarı ve ödülle Türk sinema tarihinde silinmez izler bırakan değerli sanatçı, 15 Mayıs 2025 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumarak aramızdan ayrıldı.
Öne Çıkan Filmleri ve Aldığı Ödüller
- Hazal (1979) - Prades, Mannheim, San Sebastian ve Lahey Film Festivallerinde birincilik ödülleri.
- At (1981) - Tokyo Film Festivali Büyük ödülü ile Sao Paolo ve Valencia'da ikincilik.
- Bekçi (1986) - Venedik Film Festivali'nin yarışmalı bölümüne seçilen ilk Türk yapımı.
- Çıplak (1992) - Antalya Altın Portakal Film Festivali Jüri Özel Ödülü.