Osmanlı-Türk eğitimci, siyasetçi ve kadın hakları savunucusu olan Latife Bekir Çeyrekbaşı, yirminci yüzyılın ilk yarısında Türkiye'de feminist hareketin önde gelen temsilcilerinden biri olmuştur. Latife Hanım 1901'de İstanbul'da doğdu. Yaşamını kadın haklarına ve yardımlaşmaya adadı. Siyasi ve sosyal alandaki çalışmalarıyla tanınan Çeyrekbaşı, 1946 Genel Seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi'nden İzmir milletvekili olarak meclise girmiştir. Kurucusu olduğu kadın örgütleri ve yardım cemiyetleriyle toplumsal hayatta iz bırakan Çeyrekbaşı, 23 Eylül 1952 tarihinde yine doğduğu şehir olan İstanbul'da vefat etmiştir.
Aile Yapısı ve Çok Kültürlü Eğitim Hayatı
Latife Hanım, entelektüel derinliği olan saygın bir aile ortamında yetişti. Kendisi, Osmanlı Maarif Nazırlarından Abdüllatif Suphi Paşa'nın torunudur. Babası, Orman ve Madenler Müdürü olarak görev yapan Yusuf Kâmil Bey olup, Kocamemi ailesine mensup bir isimdir. Annesi Nesime Hanım, İkinci Meşrutiyet döneminde Selanik ve İstanbul'daki kadın derneklerinde aktif faaliyetler yürüten bir figür olarak kızının da toplumsal meselelere yönelmesinde büyük pay sahibi olmuştur. Latife Hanım'ın amcası, Cumhuriyet döneminin Milli Eğitim Bakanı, ünlü yazar ve edebiyatçı Hamdullah Suphi Tanrıöver'dir. Böylesine seçkin bir çevrede büyüdü. Evde hususi dersler alarak kendisini geliştirdi. Klasik Osmanlı-Türk edebiyatının yanı sıra Arap ve Fars edebiyatı alanında eğitim gördü. Fen ve dil dersleriyle altyapısını güçlendiren Latife Hanım, konaktaki dadısı ve mürebbiyesinden Fransızca öğrendi. Babasının İzmir'deki Ziraat Nezareti müfettişliği görevi esnasında ise Rumca dilini dağarcığına ekledi.
Öğretmenlik Kariyeri ve İlk Sosyal Girişimleri
Aldığı nitelikli eğitimi mesleki yaşamına aktaran Latife Hanım, iki yıl boyunca Konya Kız Muallim Mektebi bünyesinde Fransızca öğretmenliği yaptı. Bu görevinin ardından on yıl süresince farklı azınlık ve yabancı okullarında Türkçe öğretmeni olarak çalıştı. Bu özel kurumlar arasında Feriköy'deki Sainte-Jeanne d'Arc Fransız Ortaokulu da bulunmaktaydı. Sosyal sorunlara gençlik yıllarından itibaren duyarlılık gösterdi. Henüz on yedi yaşındayken annesinin İttihat ve Terakki Cemiyeti desteğiyle hayata geçirdiği Teali-i Vatan Osmanlı Hanımlar Cemiyeti bünyesinde katip olarak görev alıp sosyal çalışmalara ilk adımını atmıştır.
Kadın Hakları Mücadelesi ve Siyasi Çalışmaları
Latife Bekir Çeyrekbaşı, ülkemizde kadın hakları mücadelesinin kurumsallaşmasında çok önemli roller üstlenmiştir. Bu kapsamda, 1923 senesinde kurulan Kadınlar Halk Fırkası ile bu yapının devamı niteliğini taşıyan Türk Kadın Birliği'nin kurucu kadrolarında yer alarak yönetim kurullarında çok aktif görevler üstlenmiştir. Siyasetteki bu öncü rolünü 1946 Genel Seçimlerinde CHP'den İzmir milletvekili seçilerek meclis sıralarına taşıdı. Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine 'Işıkdoğdu' soyadı layık görülen Latife Hanım, parlamento çatısı altında da çalışmalarına devam etti. Kadınların siyasal ve sosyal haklarını kazanması yönündeki çabalarını, dezavantajlı gruplara yönelik faaliyetleriyle birleştirdi.
Toplumsal Dayanışma Faaliyetleri ve Mirası
Siyasi çalışmalarının yanında, yoksullar, çocuklar, engelliler ve yardıma muhtaç gruplar için kurulan çok sayıda cemiyetin teşkilatlanmasına öncülük etti. Hayır işlerine büyük önem veren Çeyrekbaşı, pek çok sivil toplum örgütünün yönetiminde aktif sorumluluklar aldı. Katkı sağladığı ve yönetim kadrosunda görev aldığı başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Hilal-i Ahmer ve Hilal-i Ahdar
- Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu)
- Türk Maarif Cemiyeti (TED)
- Darüşşafaka
- İzmir Yardımsevenler Derneği
- Anneler Birliği ve Kadınlar Esirgeme Kurumu
Yaşamını topluma adamış olan Latife Bekir Çeyrekbaşı, 1952 yılındaki vefatıyla ardında unutulmaz bir sosyal dayanışma mirası bıraktı. Ailesinin sanatçı yönünü devam ettiren torunu Sema Çeyrekbaşı ise tiyatro ve sinema dünyasında oyuncu olarak tanınmıştır.