Prens Sabahattin Kimdir?

Ailesi ve eğitimi

Mehmed Sabahaddin, 13 Şubat 1879'da İstanbul'da doğdu. Annesi Sultan Abdülmecid'in kızı, II. Abdülhamid'in üvey kız kardeşi Seniha Sultan, babası Kaptan-ı Derya Damat Gürcü Halil Rifat Paşa'nın oğlu Adliye Nazırı Damat Mahmud Celaleddin Paşa'dır. Hanedanla anne tarafından bağlı bir sultanzâde olmakla birlikte "prens" unvanını kullandı. Evde özel eğitim gördü, Batı eğitim sistemiyle yetişti, doğa bilimlerine ilgi gösterdi ve Fransızcayı çok iyi öğrendi. Sosyoloji alanında çalışan ilk Türklerden biridir ve Fransız sosyolog ve ekonomist Le Play'in etkisinde kaldı. İstanbul'da kendi adıyla anılan Prens Sabahaddin Korusu'nun sahibiydi.

Paris'e kaçış ve Jön Türk Kongresi

Bir suikast girişiminden çekinen babası 1899'da onu ve kardeşi Ahmed Lütfullah Bey'i yanına alıp Paris'e yerleşti. Prens Sabahaddin kısa sürede Fransa'daki Jön Türkler arasında yükseldi ve Abdülhamid'e karşı Avrupa'daki muhalefetin liderlerinden biri hâline geldi. Edmond Demolins ile tanıştı ve özel girişim ile yerinden yönetimin Osmanlı toplumunun ilerlemesi için gerekli olduğuna inandı. 4 Şubat 1902'de Paris'te Birinci Osmanlı Liberaller Kongresi'ni, yani sonradan I. Jön Türk Kongresi diye anılan toplantıyı düzenledi. Abdülhamid'in İngilizlerin yardımıyla düşürülmesini savundu; yabancı müdahaleye karşı olan Ahmed Rıza ve grubuyla ayrıldı. Sabahaddin ve taraftarları merkezî olmayan, bireysel girişimleri destekleyen bir yönetim modelini öne sürerken Ahmed Rıza merkeziyetçi bir meşrutiyeti savundu.

Cemiyet ve Ahrar Fırkası

1902'de başarısız bir darbe girişimi yaptı. 1906'da Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti'ni kurdu ve yayın organı Terakki dergisiyle yönetimde adem-i merkeziyet, iktisatta teşebbüs-i şahsi ilkelerini savundu. Derneğin İstanbul, İzmir, Alanya ve Şam'da şubeleri açıldı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Jön Türklerin kurduğu liberal Osmanlı Ahrar Fırkası'nı destekledi ve perde arkasından yönetti; babasının cenazesiyle 1908'de İstanbul'a döndü. Fırka 1908 seçimlerinde meclise giremedi ve 31 Mart Olayı'nda payı olmakla suçlanarak kapatıldı. Sabahaddin tutuklandı ancak serbest bırakıldı, daha sonra gıyabında idama mahkûm edilince yeniden yurtdışına kaçtı. 1913'te taraftarlarının planladığı Mahmut Şevket Paşa suikastı 11 Haziran 1913'te gerçekleşti; suikastçılar idam edildi ve Sabahaddin Paris'ten kaçmak zorunda kaldı.

Son yılları

I. Dünya Savaşı'ndan sonra yurda döndü ve Türkiye Nasıl Kurtarılabilir? adlı eserini yayımladı; yazılarıyla Milli Mücadele'yi destekledi. 1924'te hanedan üyelerinin sürgününe ilişkin kanun gereği ülkeden ayrıldı. 1948'de İsviçre'nin Neuchâtel kentinde öldü; cenazesi 1952'de İstanbul'a getirilerek Eyüpsultan'daki Halil Rıfat Paşa Türbesi'ne defnedildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Prens Sabahattin maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.