Genel Bilgiler
John Locke, 29 Ağustos 1632'de doğan ve 28 Ekim 1704'te ölen İngiliz filozof ve hekimdir. Aydınlanma Çağı düşünürlerinin en etkililerinden biri sayılır ve genellikle "liberalizmin babası" olarak anılır. Francis Bacon geleneğini sürdüren İngiliz deneycilerinin ilklerinden kabul edilir. Toplumsal sözleşme kuramı bakımından da önemlidir. Çalışmaları epistemoloji ve siyaset felsefesinin gelişimini büyük ölçüde etkilemiştir. Yazıları Voltaire ve Jean-Jacques Rousseau'yu, birçok İskoç Aydınlanma düşünürünü ve Amerikan devrimcilerini etkilemiştir; Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nde onun katkılarının izleri görülür.
Hayatı
Locke, Bristol yakınlarındaki Wrington'da, kumaş ticaretiyle uğraşan bir ailede doğdu. Babası noterliği tercih etmişti ve sadelik isteyen Püriten mezhebinin sıkı bir taraftarıydı; Locke'un sonraki öğrenim kuramlarında babasının etkisi sezilir. Yükseköğrenimini Oxford Üniversitesi'nde yaptı ve en çok doğa bilimleri ile tıp okudu. Hayata atıldıktan sonra yazar ve siyaset adamı olarak çalıştı. Önce Brandenburg Dükalığı'ndaki İngiliz elçiliğinde katip olarak bulundu; İngiltere'ye dönünce sekiz yıl boyunca Shaftesbury adlı bir aristokratın özel hekimliğini yaptı. Shaftesbury 1683'te Hollanda'ya kaçmak zorunda kalınca Locke da İngiltere'den ayrıldı. 1689'da İkinci İngiliz Devrimi'nin başarıya ulaşmasıyla ülkesine dönebildi.
Felsefesi
Locke, doğuştan zihnin boş bir levha, yani tabula rasa olduğunu öne sürdü. Önceden var olan kavramlara dayanan Kartezyen felsefenin aksine, doğuştan fikirlerle doğmadığımızı, bilginin yalnızca duyu algısından elde edilen deneyimle oluştuğunu savundu; bu görüş bugün ampirizm olarak bilinir. Zihin kuramı, modern kimlik ve benlik kavramlarının kaynağı sayılır ve Hume ile Kant gibi sonraki filozofların çalışmalarında belirgin biçimde yer alır.
Siyaset Düşüncesi
Locke'a göre insan hayatına ancak akıl kılavuzluk edebilir. Bir yöneticinin otoritesi, yönettiği insanların rızasına dayanır; iktidar mutlak değildir ve güven ilişkisi üzerine kurulur. Bu güvene ihanet eden yönetici görevden uzaklaştırılabilir. İnsan hakları Locke için yaşam, hürriyet ve mülkiyet olarak özetlenir. Doğa durumunda mülkiyetin yeterince korunamadığını, bu nedenle toplumsal sözleşmeyle devletin kurulduğunu savundu. Mülkiyetin kaynağını emekte gördü.
Devlet iktidarını sınırlamanın yolu olarak kuvvetler ayrılığını gördü; yasama, yürütme ve diğer devletlerle ilişkileri yürüten konfederatif gücü birbirinden ayırdı ve yasama gücünü üstün tuttu. Başlıca eserleri arasında An Essay Concerning Human Understanding, Two Treatises of Government, A Letter Concerning Toleration, Some Thoughts Concerning Education ve On the Reasonableness of Christianity yer alır. İlk kitaplarını siyasi nedenlerle isimsiz yayımlamış, bu eserlerin kendisine ait olduğunu hiçbir zaman kabul etmemiştir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki John Locke maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.