Japonya'nın askeri tarihine yön veren en sıra dışı liderlerden biri olan Isoroku Yamamoto, Pasifik'teki askeri dengeleri sarsan Pearl Harbor Baskını'nı tasarlayıp yöneterek dünya savaş tarihine geçmiştir. 4 Nisan 1884 tarihinde Japonya'nın Niigata eyaletine bağlı Nagaoka kasabasında dünyaya gelen bu dahi komutan, samuray kökenli bir ailenin ferdi olarak yetişmiştir. Sadakichi Takano ile Mineko Takano çiftinin altıncı erkek evladı olan Isoroku'nun ismi, babasının o dönemki yaşı olan elli altı (Isoroku) kelimesinden gelmektedir. Küçük yaşlardan itibaren aldığı disiplinli eğitim ve denizlere olan tutkusu, onu imparatorluğun en önemli askeri stratejisti yapacak yolun kapılarını aralamıştır. Genç yaşta donanmaya adım atan komutan, savaş alanındaki soğukkanlılığı ve modern askeri görüşleriyle kısa sürede temayüz etmiştir.
Samuray Kökenlerinden Deniz Harp Akademisine
Eğitim hayatına Sakanoue Mekteb-i İptidaisi'nde başlayan ve ardından Nagaoka Mekteb-i İdadisi'nde devam eden genç denizci, 1904 yılında Deniz Harp Okulu'nu başarıyla tamamlamıştır. Mezuniyetinin hemen ardından patlak veren Rus-Japon Savaşı, onun ilk büyük ateş sınavı olmuştur. Zırhlı kruvazör Nişşin bünyesinde teğmen adayı rütbesiyle katıldığı deniz savaşında, sol elinin işaret ve orta parmaklarını kaybederek gazi unvanını almıştır. Bu fiziksel kayıp askeri azmini kırmamış, aksine yükselişini hızlandırmıştır. Şöyle ki; 1905'te teğmen, 1907'de üçteğmen ve 1909'da yüzbaşı rütbelerine erişmiştir.
Deniz Harp Akademisi'ndeki uzmanlık eğitiminin ardından 1915 yılında binbaşı rütbesine terfi etmiştir. Hayatındaki en büyük dönüm noktalarından biri ise 1916 yılında yaşanmıştır. Erkek varisi bulunmayan eski samuray ailelerinden Yamamoto hanedanı tarafından evlat edinilmiş, böylece soyadını, unvanını ve beraberindeki askeri geliri devralmıştır. Yamamoto, bu geleneksel geçişin ardından hem özel hayatında hem de kariyerinde yepyeni bir sayfa açmıştır. Nitekim 1918 yılında Reiko Mihashi ile hayatını birleştirmiş; bu evlilikten Yoshimasa ve Tadao isminde iki erkek, Masako ile Sumiko isminde iki kız evlat dünyaya gelmiştir.
Amerika Yılları ve Havacılık Stratejileri
Batı dünyasını yakından tanıma fırsatı bulan Yamamoto, 1919 yılında görevli gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nde Harvard Üniversitesi'nde dersler alarak vizyonunu genişletmiştir. ABD Donanma Savaş Koleji'nde de eğitim gören yüksek disiplinli asker, yarbaylık rütbesinin ardından 1923'te albaylığa terfi etmiştir. Askeri kariyerinde uçakların ve hava gücünün gelecekteki rolünü öngören vizyoner yönüyle bilinmektedir. Bu bağlamda 1924 yılında Kasumigaura Uçak Birlikleri Komutan Yardımcılığı görevini üstlenmiştir. 1925'te Washington DC Deniz Ataşesi olarak batı askeri gücünü yerinde gözlemleyen Yamamoto, 1928 yılında Isuzu kruvazörü ve meşhur uçak gemisi Akagi'nin komutanlığını üstlenmiştir.
Uluslararası alanda diplomatik dehasını da kanıtlayan Yamamoto, 1929 Londra Silah Sınırlama Konferansı'na donanma uzman heyeti üyesi olarak katılmıştır. Konferans sürecinin ardından tümamiralliğe yükselerek Havacılık Genel Müdürlüğü Teknoloji Şubesi Müdürlüğüne getirilmiştir. Adım adım yükseldiği donanmada, 1933 yılında 1. Hava Donanması Komutanlığı gibi kritik bir konuma atanmıştır. 1934'te koramiral rütbesini alarak Londra'daki silah sınırlama ön müzakerelerinde baştemsilci olmuş, 1935'te ise Havacılık Genel Müdürü olarak Japon deniz havacılık doktrinini yeniden şekillendirmiştir.
Savaş Muhalifliğinden Pearl Harbor Komutanlığına
İmparatorluk içindeki aşırı milliyetçi kanadın aksine barıştan yana tavır alan Yamamoto, 1936 yılında getirildiği Deniz Müsteşarlığı döneminde ülkesinin savaşa sürüklenmesini engellemeye çalışmıştır. Şöyle ki:
- Japonya'nın 1931 yılında gerçekleştirdiği Çin'in kuzeydoğu işgaline karşı çıkmıştır.
- 1937 yılında başlayan ve geniş çaplı bir savaşa dönüşen Çin kara harbi girişimini onaylamamıştır.
- 1940 yılında Nazi Almanyası ve faşist İtalya ile imzalanan Üçlü Pakt askeri ittifakına sert şekilde muhalefet etmiştir.
Yamamoto, o dönem askeri çevrelerde büyük ses getiren "Amerika'nın düşmanı olmak demek bütün dünyanın düşmanı olmakla eşitittir" sözüyle tarihe geçmiştir. Ancak tüm bu itirazlarına rağmen, askeri görevi her şeyin üstünde tutmuştur. 1939 yılında İmparator Hirohito'nun onayıyla Birleşik Filo Genel Komutanlığına ve eş zamanlı olarak 1. Donanma Komutanlığına getirilmiştir. 1940 yılında oramiralliğe terfi eden usta asker, kaçınılmaz gördığü bu çatışmada ülkesinin en önemli kozu haline gelmiştir.
Oramiral Yamamoto, 7 Aralık 1941 tarihinde Hawaii adalarındaki Pearl Harbor askeri üssüne ve ABD Pasifik Filosu'na düzenlenen baskını doğrudan komuta etmiştir. Büyük yankı uyandıran bu saldırı sonrasında, 4-7 Haziran 1942 tarihleri arasında gerçekleşen Midway Deniz Muharebesi'nde Amerikan donanması karşısında mağlup olmuştur.
İkinci Dünya Savaşı'nın ilk dört yılında Birleşik Filo Başkomutanı unvanıyla görevine devam eden Yamamoto, taktiksel dehasıyla düşmanları tarafından da yakından takip edilmiştir.
Gökyüzünde Son Görev ve Eşsiz Suikast
Askeri tarihin en sıra dışı operasyonlarından birine hedef olan Yamamoto, 18 Nisan 1943 tarihinde Solomon Adaları'ndan Bougainville Adası'na doğru gerçekleştirdiği bir uçakla havadan denetim gezisi sırasında pusuya düşürülmüştür. Amerikan avcı uçaklarının bulunduğu hava konvoyunu hedef alarak düşürdüğü uçakta, 59 yaşındayken hayatını kaybetmiştir. Gerçekleştirilen bu saldırı, askeri tarihte ilk kez doğrudan tek bir üst düzey komutanı yok etmeyi amaçlayan özel bir suikast operasyonu olarak kayıtlara geçmiştir.
Büyük komutanın vefatı, Japon ordusunun moralini bozmamak amacıyla tam bir ay boyunca kamuoyundan gizlenmiştir. Yamamoto'nun vefat haberi resmi olarak ancak 21 Mayıs 1943 günü dünyaya duyurulmuştur. Ardından, 5 Haziran 1943 tarihinde düzenlenen büyük bir Devlet Cenaze Töreni ile ebediyete uğurlanan Isoroku Yamamoto, savaş taktikleri ve ülkesine bağlılığıyla dünya savaş tarihinin en unutulmaz denizcilerinden biri olarak hatırlanmaya devam etmektedir.