Jacques Cousteau Kimdir?

Denizlerin o gizemli ve büyüleyici derinliklerini tüm dünyaya sevdirerek modern oşinografinin temellerini atan efsanevi Fransız deniz subayı Jacques-Yves Cousteau, 11 Haziran 1910 tarihinde Saint-André-de-Cubzac'ta hayata gözlerini açtı. Sıcak gülümsemesiyle hafızalara kazınan ünlü araştırmacı, televizyon belgeselleri aracılığıyla deniz altının büyüleyici zenginliklerini tüm dünyaya sevdirdi. Geliştirdiği otonom dalış tüpü sayesinde insanoğlu su altında daha önce hiç olmadığı kadar özgürce hareket edebilme imkanına kavuştu. Dahi kaşif, yaptığı çalışmalarla okyanus biliminin seyrini kökten değiştirdi.

Derinliklere Uzanan Çocukluk ve İlk Keşifler

Babası avukat Daniel Cousteau, annesi ise Élisabeth Cousteau olan Jacques, noter bir dedenin torunuydu. Ailesinin Marsilya'ya yerleşmesiyle birlikte henüz dört yaşındayken yüzmeyi öğrendi. Akdeniz'in şirin koylarında denizle tanışan küçük Jacques'ın suya olan tutkusu burada filizlendi. İki yıllığına gittikleri Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bir göl kampında ise dalış yapmanın ilk sırlarını çözdü. Amerika Birleşik Devletleri seyahatinden Fransa'ya döndüklerinde, henüz on üç yaşındayken edindiği kamerasını parçalarına ayırarak çalışma mekanizmasını merakla inceleyen dahi çocuk, hemen ardından kendi çektiği ilk kısa filmini kaydetmeyi başardı. Aynı yaşta pille çalışan bir araba üreterek makinelere duyduğu büyük merakı önüne serdi.

Stanislas Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra yirmi yaşında Brest Deniz Harp Akademisi'ne adım attı. Buradan topçu subayı olarak mezun olan genç denizci, dünya turu sırasında kamerasını yanından ayırmadı. Farklı ülkelerdeki egzotik köşeleri kaydederek sinema tutkusunu beslemeye devam etti. Donanmanın havacılık okulunda uçuş eğitimi alırken geçirdiği feci bir trafik kazası, hayatının dönüm noktası oldu. Kırılan kolları yüzünden pilotluk kariyeri son buldu.

Savaş Yılları ve Aqua-Lung Devrimi

Daha sonra Primauguet Kruvazörü ile Uzak Doğu'ya açıldı. Toulon deniz üssünde eğitmenlik yaparken arkadaşları Philippe Taillez ve Frédéric Dumas ile deniz gözlüklerini test etmeye başladı. 1936 yılı, okyanusların güzelliğini gerçek extraction anlamda hissettiği ilk dönemdi. Donanma görevleri kapsamında 1935-1938 arasında Şanghay ve Japonya'da, 1939'da ise Sovyetler Birliği'nde bulundu. İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde direniş hareketine katılarak İtalyan güçlerine karşı casusluk yaptı. Bu kahramanlıkları ona prestijli Legion d’Honneur nişanını kazandırdı.

Mevcut ağır dalgıç elbiselerinin kısıtlayıcı yapısından memnun olmayan dahi araştırmacı, daha hafif bir sistem arayışına girdi. Mühendis Émile Gagnan ile yolları kesişince modern dalış tarihini değiştirecek ortaklık kuruldu. Gagnan’ın gaz regülatörünü su altı basıncına uyarlayarak, derinlerde otomatik hava sağlayan sistemi geliştirdiler. Aqua-lung adı verilen bu hafif ekipman, Haziran 1943'te Fransız Riviyerası'nda 18 metre derinlikte başarıyla test edildi. Cousteau ve ekibi, beş yüzden fazla deneme dalışı gerçekleştirerek 65 metreyle o dönem için rekor kırdı. Güvenli dalış prosedürlerini belirleyen bu ekip, vurgun tehlikesini en aza indiren yöntemler buldu.

Calypso Efsanesi ve Küresel Şöhret

Savaş bittikten sonra Toulon'da Denizaltı Araştırma Grubu'nu kuran Kaptan Kusto, limanları Alman mayınlarından arındırdı. Tunus açıklarında antik Roma batığını inceleyerek bilimsel deniz arkeolojisinin ilk temellerini attı. Ordudan 1949 yılında tamamen ayrılan dahi araştırmacı, Amerikan yapımı eski bir mayın tarama gemisi olan efsanevi Calypso'yu 1950'de satın alarak su altı araştırmalarında çığır açacak mobil bir okyanus laboratuvarına dönüştürdü. Gemi masraflarını yazdığı kitaplar ve filmlerle karşıladı. 1953'te yayımlanan ve milyonlarca satan Sessiz Dünya (Le Monde du Silence) kitabı yirmi iki dile çevrildi. Aynı isimli belgesel filmiyle 1956 Cannes Film Festivali'nde büyük ödül olan Altın Palmiye'yi kucakladı.

Monako Okyanus Araştırmaları Müzesi'nin yöneticiliğini üstlenen Cousteau, su altında insan yaşamını test eden projeler yönetti. Bu araçla yüzlerce metre derine inmeyi başardı. Kızıldeniz ve Marsilya'da gerçekleştirilen Conshelf deneyleriyle insanların su altında haftalarca yaşayabileceğini kanıtladı. Bu araştırmalardan doğan Güneşsiz Dünya (World Without Sun) belgeseli, ona ikinci Oscar ödülünü getirdi. Çevre bilinci konusunda da öncü olan Kaptan Kusto, Akdeniz'e radyoaktif atık dökülmesini engelleyen büyük bir protesto hareketi örgütledi. Bu kararlı duruşu onu çevre simgesi yaptı.

Öne Çıkan Eserleri ve Belgeselleri

Jacques Cousteau, okyanus araştırmalarını kitlelere ulaştırmak amacıyla çok sayıda yapıma ve kitaba imza attı. Sinema tarihine adını altın harflerle yazdıran dahi yönetmenin en önemli filmleri şunlardır:

• 1943 yılında çektiği ilk profesyonel su altı filmi olan Par-Dix-Huit Métres de Fond (Onsekiz Metre Derinlikte)
• Savaş dönemi batıklarını incelediği 1945 yapımı Epaves (Batıklar)
• Denizlerin derin sessizliğini yansıtan 1947 tarihli Paysages du Silence (Sessizlik Manzaraları)
• Atlantik kıyılarındaki yaşamı belgeleyen 1949 yapımı Les Phoques du Rio de Oro (Rio de Oro Fokları)
• Altın Palmiye kazanan efsanevi 1955 belgeseli Le Monde du Silence (Sessiz Dünya)
• İkinci Oscar ödülünü getiren 1962 yapımı Güneşsiz Dünya (World Without Sun)

Son Sefer ve Bıraktığı Büyük Miras

Televizyon ekranlarında uzun yıllar yayınlanan Cousteau'nun Denizaltı Dünyası serisi, kaşife on adet Emmy ödülü kazandırdı. Ayrıca okyanusların dengelerinin korunması amacıyla 1974'te ABD'de Cousteau Topluluğu'nu faaliyete geçirdi. Özel hayatında ise iki kez evlenen araştırmacının ilk eşi Simone Melchior'dan Jean-Michel ve Philippe adında iki oğlu oldu. Tarihler 28 Haziran 1979'u gösterdiğinde Calypso ile çıkılan Portekiz seferi sırasında meydana gelen feci bir kaza sonucu çok sevdiği oğlu Philippe'i kaybeden Cousteau, bu büyük trajediyle sarsılarak derin bir yasa boğuldu. Bu kayıpla sarsılan Cousteau, sonraki yıllarda Francine Triplet ile evlendi ve bu birliktelikten de iki çocuk sahibi oldu.

Hayatının son dönemlerinde Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası gibi kurumlara çevre danışmanlığı yaptı. Fransız Akademisi'ne seçilerek saygınlığını pekiştiren efsanevi kaptan, Ronald Reagan'dan Özgürlük Madalyası aldı. 1996 yılında can dostu Calypso gemisinin Singapur'da batmasıyla derin üzüntü yaşadı. Gelişen teknolojiyle tasarladığı yeni gemisi Calypso II'nin mavi sularla buluştuğu o heyecan verici anı göremeden, 25 Haziran 1997 tarihinde Paris'teki evinde seksen yedi yaşında hayata gözlerini yumdu. Arkasında okyanus sevgisiyle dolu milyonlarca insan bırakan Cousteau, denizlerin sessiz koruyucusu olarak anılmaya devam ediyor.