İstanbul’un kültürel zenginliğini yazılarıyla yarınlara taşıyan Yahudi kökenli Türk yazar, tarihçi ve akademisyen Jak Deleon, 1951 yılında bu kadim şehirde hayata gözlerini açtı. Kendisi, şehrin geçmişine ışık tuttu. Yaşamı boyunca tiyatrodan kent tarihine, hatta bar kültürüne uzanan geniş bir yelpazede araştırmalar gerçekleştirdi. Edebiyat dünyasında ve akademik camiada derin izler bırakan Deleon, özellikle İstanbul'un çok kültürlü mirasını ve sanat geçmişini aydınlatan özgün çalışmalarıyla geniş kitlelerce tanındı. Hem Türkçe hem de İngilizce dillerinde kaleme aldığı otuzdan fazla kitapla ülkenin entelektüel birikimine çok değerli katkılar sağladı.
Akademik Yaşamı ve Edebiyata İlk Adımları
İlk ve orta öğreniminin ardından yükseköğrenimini Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünde başarıyla tamamladı. Bu alanda büyük bir başarı gösterdi. Aldığı bu nitelikli filoloji eğitimi, onun gelecekteki çok dilli yazınsal ve akademik kariyerinin en sağlam temel taşını oluşturdu. Mezuniyetinin ardından akademik çalşmalarına hız veren Deleon, araştırmacı kimliğiyle üniversite koridorlarında uzun yıllar boyunca genç zihinlerin yolunu aydınlattı. Üretkenliğiyle dikkat çeken başarılı araştırmacı, takvimler 1997 yılını gösterdiğinde akademik basamakları tırmanarak profesörlük unvanını almaya hak kazandı.
İstanbul Hafızası ve Sahne Sanatlarına Katkıları
Profesör Jak Deleon, sadece akademik makalelerle sınırlı kalmayıp üretken kalemiyle geniş halk kitlelerine ulaşmayı ilke edinen aydın bir portre çizdi. Kentin kozmopolit geçmişini ve unutulmaya yüz tutmuş değerlerini korumayı amaçlayan yazar, çeşitli gazete ve dergilerde düzenli olarak makaleler yayımladı. Sanat ve kültür dünyasını besleyen eserleri arasında sahne sanatları tarihi kitapları, İstanbul temalı incelemeler ve gastronomi rehberleri bulunmaktadır.
Yazarın farklı disiplinlerde ürettiği çalşmalar üç ana grupta toplanabilir:
- Sahne Sanatları ve Tiyatro: 'Bale Tarihi', 'Osmanlı'dan Cumhuriyete Türk Balesi', 'Cumhuriyet Dönemi Türk Balesi' ve 'Harold Pinter Tiyatrosu' gibi kaynak niteliğinde kitaplar.
- İstanbul ve Kent Tarihi: 'Pera Palas', 'Beyoğlu'nda Beyaz Ruslar', 'Eski İstanbul'un Yaşayan Kitapları', 'Boğaziçi Gezi Rehberi' ile 'Anıtsal İstanbul' isimli monografi ve rehberler.
- Gastronomi ve Bar Kültürü: 'Dünyadan ve İstanbul Barlarından Kokteyller' ile '200 Türk Kokteyli' adını taşıyan popüler çalşmalar.
Yazarın sanat tarihi üzerine yoğunlaştığı 'Bale Tarihi', 'Osmanlı'dan Cumhuriyete Türk Balesi', 'Cumhuriyet Dönemi Türk Balesi' ve 'Harold Pinter Tiyatrosu' gibi kitapları, bu alanda araştırma yapanlar için günümüzde de başucu eseri olma özelliğini korumaktadır. İstanbul monografileri de büyük ilgi gördü. Bu kapsamda kaleme aldığı 'Pera Palas', 'Beyoğlu'nda Beyaz Ruslar', 'Eski İstanbul'un Yaşayan Kitapları', 'Boğaziçi Gezi Rehberi' ve 'Anıtsal İstanbul' gibi yapıtlarıyla şehrin adeta canlı bir haritasını çıkardı. Ayrıca yeme-içme kültürüne de el attı. Bu sahada ise 'Dünyadan ve İstanbul Barlarından Kokteyller' ile '200 Türk Kokteyli' gibi renkli ve özgün rehber kitaplara imza attı. Deleon, kuramsal kitaplarının yanında sanatın doğrudan icra edilen pratik alanlarına da değerli katkılar sundu. Bu doğrultuda, Türk sahne sanatlarında önemli bir yeri olan Atatürk ve Dans ile Leyla ile Mecnun gibi seçkin balelerin librettolarını yazdı.
Son Yılları ve Ebedi Vedası
Edebiyat ve eğitim dünyasındaki verimli üretkenliğini büyük bir şevkle sürdürdüğü bir dönemde amansız bir rahatsızlığa yakalandı. Beyin tümörü teşhisi konulan yazar, bu zorlu hastalıkla bir süre dirayetle mücadele etti. Ne yazık ki, tıp dünyasının tüm çabalarına rağmen kurtarılamayan değerli akademisyen, 8 Temmuz 2005 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Deleon'un cenazesi, yakınları ve sevenlerinin katıldığı hüzünlü bir törenle Bağlarbaşı Musevi Mezarlığı bünyesinde ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Anısı eserlerinde yaşamaya devam ediyor.